Houria, 35 jaar Mijn "Romeinse" oma

In het dorp waar ik ben geboren, stikt het van de cactussen, zoals je hier in Nederland overal struiken ziet. Het stikt er ook van de blonde kinderen met soms blauwe of groene ogen. Het haar van de meisjes is ook vaak roodgekleurd door de henna. Daar deel ik de ervaring mee, samen met de rest van de tweede generatie Marokkaanse vrouwen die ik ken.

Voor mijn leeftijdsgenoten in Marokko is henna alledaags, voor ons is het nostalgie. De geur brengt mij terug naar de momenten dat ik de groene smurrie op mijn hoofd kreeg. Samen met mijn zussen moest ik dan midden in de patio zitten. Een open plek midden in het huis, waar de kamers omheen waren gebouwd. Dat gedeelte van het dak was open. De zon scheen er doorheen en zorgde ervoor dat de henna droogde. Wij vonden het toen vreselijk, omdat we voor ons gevoel uren achtereen moesten stilzitten. We bedachten woordspelletjes, zongen zelfbedachte liedjes of haalden geintjes uit. Mijn zus vroeg mij een keer heel hard via mijn neus in te ademen toen zij zag dat er een druppel henna aan mijn neus hing om vervolgens in lachen uit te barsten toen ze het effect van haar grap zag. De henna gleed via mijn neus naar mijn keelholte en ik proef nog steeds de bittere smaak in mijn mond.

Geuren en smaken zijn je beste geheugensteun voor herinneringen. De geur van mijn oma is maanden na haar dood nog steeds aanwezig in haar kamer. Mijn moeder bracht een hoofddoek van mijn oma mee terug, die ondanks het wassen doordrenkt was van haar geur. Mijn moeder was in Marokko geweest om bij haar moeder te zijn tijdens de laatste dagen van haar leven. Ik had direct na de dood van mijn oma een vreselijk diepe behoefte om haar zo scherp mogelijk voor de geest te halen, zodat ik haar in mijn geheugen kon graveren. Om haar nooit meer te vergeten. Vergeten zou ik haar niet, dat wist ik, maar ik was bang dat haar beeld zou vervagen.

Dus zocht ik alle filmpjes en foto’s op waar zij op stond en probeerde haar stem en de beelden in mijn geheugen op te slaan. Zodat ik altijd, waar dan ook die beelden kon oproepen. Maar geen filmpje of foto bracht mij zo dicht bij haar als toen ik aan haar hoofddoek rook. Ik begroef mijn gezicht in de hoofddoek en ademde haar geur in, met lange halen om dat gevoel zo lang mogelijk te ervaren.

Daar stond ik dan, met gesloten ogen, haar geur steeds opnieuw inhalerend. Die geur deed iets in mijn hoofd. Het was alsof zij in flitsen bij mij was. Mijn lieve oma, wat mis ik haar. Ik mis haar onvoorwaardelijke liefde, haar krachtige stem, de manier waarop ze recht door zee was, niet om zaken heen draaide, hoe zij door het leven ging. Zij had geen Koran, wet of opleiding nodig om haar kinderen met wijsheid op te voeden. Tien kinderen heeft ze op de wereld gezet, waarvan zij er vijf verloren heeft toen ze nog klein waren. Aan hongersnood, ziekte en verdrinking. Misschien dat ze daarom haar andere vijf kinderen meer dan normaal omhulde met een dikke deken van liefde. Ieder kind kreeg het gevoel dat hij of zij het lievelingetje was.

Ze vertederde ze en sprak ze aan met Mohammed inou, Ali inou, Alia inou, Hafid inou, Nourdin inou (mijn Mohammed, mijn Ali, mijn Alia, mijn Hafid, mijn Nourdin). In het berbers wordt het woord inou niet bezitterig uitgesproken, maar vanuit het hart. Als om te willen zeggen: je bent een deel van mij. Zelfs toen haar kinderen zelf oud en grijs waren geworden, hield ze nog steeds hun hand vast, streelde over hun haren en vroeg ze of ze wel genoeg geslapen en gegeten hadden. Zo zie ik haar nog steeds voor mij. Hoe ze de cactusvruchten met het eerste ochtendgloren plukte, zodat ze nog koel waren van de nacht, ze schilde voor haar volwassen kinderen die aan haar zijde zaten. Dan kregen zij geen stekeltjes in hun vingers!