Van geheime dienst naar geheime dienst Prins Bernhard meesterspion?

De handel en wandel van prins Bernhard is een dankbaar onderwerp. Hij trok zich weinig aan van grondwettelijke beperkingen, nam steekpenningen aan van het bedrijfsleven en leefde er vrolijk op los. Hij liet zich niet opsluiten in de 'gouden kooi', het zeer openbare leven in comfortabele omstandigheden van leden van het koningshuis.

Op de 91ste verjaardag (29 juni) van prins Bernhard verscheen een boek over zijn leven als 'meesterspion'. De media pikte het verhaal snel op: de prins zou een soort koninklijke James Bond zijn geweest. Het is een originele invalshoek om een tot nu toe onderbelicht aspect van het leven van het meest wispelturige lid van het Koninklijke Huis te beschrijven.

Het rijtje geheime diensten, waar prins Bernhard voor gewerkt zou hebben, ziet er indrukwekkend uit. Gemotiveerd door geldgebrek, anticommunisme, opportunisme en een veelheid aan vrienden en kennissen in spionnenkringen hopte de prins van de ene geheime dienst naar de andere. Maar wat heeft het boek concreet te melden over 'activiteiten voor verschillende inlichtingendiensten'?

De bewijzen tegen de prins vallen wat tegen. Een goed voorbeeld is zijn vermeende werk voor de Duitse Abwehr. De prins had eind jaren dertig de beschikking over gevoelige informatie en hij had doorlopend geldgebrek. Verder was er een gerucht dat Bernhard geld had aangenomen van de Duitsers en was er een spion op hoog regeringsniveau. Dat is nogal mager en zeer indirect bewijs.

De meest interessante spionagezaak in de carrière van Bernhard is ongetwijfeld het verraad van Arnhem in de Tweede Wereldoorlog. De aanval van de Geallieerden op deze stad in 1944 mislukte. De Nederlander Christiaan ‘King Kong’ Lindemans zou de plannen aan de Duitsers verraden hebben. Vervelend voor Bernhard was dat King Kong zich in zijn entourage bevond. Hij wist het vertrouwen van de prins te winnen en kon zo eenvoudig bij belangrijke informatie komen. Maar maakt dat Bernhard tot een spion?

De val van Bernhard in de jaren zeventig is volgens het boek een opzetje van de CIA. De prins had wat te opzichtig geld aangenomen van vliegtuigfabrieken. Hij drong zich teveel op. Na bewezen diensten wordt de prins hardhandig op een zijspoor gezet. Het is geen toeval dat er opeens allemaal slechte verhalen over Bernhard de ronde doen. In 1976 wordt het Lockheed schandaal breed uitgemeten in de Amerikaanse pers en ook zijn nazi-verleden komt opeens bovendrijven.

Prins Bernhard komt in het boek niet bepaald naar voren als een meesterspion. De bewijzen tegen hem zijn indirect en zwak. Maar dat hij in een omgeving verkeerde waar hij regelmatig met echte spionnen te doen had is duidelijk. De activiteiten van deze mensen zijn vaak interessanter dan die van de prins.

Het boek had net zo goed ‘de avonturen van een opportunistische handelsreiziger’ kunnen heten. De rode draad in het verhaal is dat Bernhard steeds op zoek is naar geld en zich verkoopt aan de hoogste bieder. In het bedrijfsleven was hij een stuk meer thuis dan in de schemerige spionagewereld.

Joris Smeets

Philip Dröge 'Beroep: meesterspion; Het geheime leven van prins Bernhard' (Vassallucci, Amsterdam 2002)