Trainer Lobanovski geloofde in computers en discipline Voetbal als wetenschap

Voetbalcoach Valeri Lobanovski (1939-2002) verbaasde de wereld in de jaren zeventig en tachtig met zijn club Dinamo Kiev. De spelers uit de Sovjetunie renden gedisciplineerd volgens uitgedachte spelpatronen over het veld, tegenstanders verbijsterd en vermoeid achter zich latend. Als het elftal een goede dag had, werd de tegenstander schijnbaar moeiteloos van de mat geveegd.

Dinamo Kiev won in 1975 en 1986 de Europa Cup voor bekerwinnaars. Lobanovski was daarnaast trainer van de Sovjetunie en later van de Oekraine. Zijn grootste succes was het behalen van finale van het Europese Kampioenschap in 1988, waar zijn Sovjetunie verloor van het Nederlands elftal.

De pijlers van het wonderelftal waren wetenschap en discipline. Lobanovski handhaafde de orde zeer strikt. Spelers die van de successen sterallures kregen werden meedogenloos op hun plaats gezet: het collectief was heilig. Eén van de spelers moest voor straf een half jaar als terreinknecht werken.

Lobanovski was ervan overtuigd dat voetballers hun handelingssnelheid moesten kunnen vergroten. Zijn spelers moesten standaardsituaties uit hun hoofd leren en volgens vaste patronen vrijlopen. Een speler moest dus voor hij aangespeeld werd al weten, waar hij de bal kwijt kon.

Het was de bedoeling om toeval zoveel mogelijk uit te bannen. ‘Een elftal dat bij niet meer dan 15 of 18 procent van zijn handelingen fouten maakt, is onverslaanbaar’, was één van de prikkelende stellingen van de wondercoach.

Vanaf het einde van de jaren zestig werkte Lobanovski samen met professor Anatoly Zelentsov, die in die tijd het hoofd van een Instituut voor Natuurwetenschappen was. Ze maakten gebruik van de opkomende computertechniek. Spelers werden getest met een soort computerspelletjes. Het elftal van de Sovjetunie dat in 1988 de finale van het EK verloor, was met dit soort testjes samengesteld.

De voormalige loodgieter en verdienstelijke voetballer Lobanovski keek goed rond in de sportwereld bij zijn zoektocht naar de ideale speelstijl. Inspiratiebronnen waren rugby, ijshockey, atletiek en het Nederlandse ‘totaalvoetbal’ van de jaren zeventig.

In 1989 werd Dinamo Kiev als eerste club in de Sovjetunie geprofessionaliseerd. Al snel werden de betere spelers voor goed geld aan het buitenland verkocht. De meeste van hen waren overigens weinig succesvol zonder hun trainer Lobanovski. Dinamo Kiev werd een vereniging waar binnen- en buitenlandse zakenmensen elkaar vonden in de Oekraine.

Dinamo Kiev werd een bedrijf, dat er dubieuze handeltjes op nahield. Doordat het een sportvereniging was, hoefde er minder belasting worden betaald. Met door smeergeld verkregen vergunningen begon de club onderdelen van kernwapens en tonnen edelmetaal te exporteren. Dit ontdekte de Britse journalist Simon Kuper, die de club aan het begin van de jaren negentig bezocht.

In ‘Voetbal als oorlog’ is een vermakelijk hoofdstuk gewijd aan een bezoek aan Dinamo Kiev. Kuper liet zijn voetbalvaardigheden testen door professor Zelentsov. De moeilijkheid van sommige van de tests deed hem beseffen, dat beroepsvoetballers bijzondere mensen zijn.

Joris Smeets

Bronnen:
Simon Kuper ‘Voetbal als oorlog’ (vert. van ‘Football against the enemy’) (Uitgeverij L.J. Veen, Amsterdam/Antwerpen 1995)
Volkskrant 15-5-2002 ‘Lobanovski’s wetten knelden zelden’ door Stefan Couperus
NRC 14-5-2002 ‘Voetbalcoach met een passie voor wetenschap’ door Guus van Holland