Vrijwilligers trokken juichend naar het slagveld WO I: Enthousiast de oorlog in

De politieke spanning in Europa was in 1914 snel gestegen na de moord op Franz Ferdinand in Sarajevo op 28 juni. Oostenrijk-Hongarije stelde vanwege deze moord een zeer vergaand ultimatum aan Servië. Dat land weigerde daarop in te gaan. Oostenrijk-Hongarije verklaarde een maand later op 28 juli de oorlog aan Servië, waardoor een serie verdragen in werking trad.

De Russen steunden Servië, de Duitsers Oostenrijk-Hongarije, de Fransen Rusland, en de Britten België, dat begin augustus door de Duitsers werden aangevallen. Binnen de kortste keren was half Europa in oorlog. In de loop van juli hadden deze landen hun troepen al gemobiliseerd.

De zonnige pleinen van Wenen, Berlijn, Londen en Parijs stroomden vol. De bevolking liet zien dat ze achter de oorlog stonden. Daarnaast stroomden er ook vrijwilligers toe om voor hun land te vechten. Men geloofde dat het een korte maar hevige oorlog zou worden, die in het voordeel van de eigen partij beslist zou worden.

De Fransen wilde zich wreken voor de nederlaag bij Sedan van 1870 tegen Duitsland. De Britten kwamen op voor de rechten van ‘poor little Belgium’, waarvan de neutraliteit zo wreed geschonden was door de Duitsers. De Duitsers wilden een groot rijk, zoiets als de Britten hadden.

Een van de mooiste beschrijvingen van het vrolijke enthousiasme en de kater kort daarna, is te vinden in ‘Reis naar het einde van de nacht’, een roman van de omstreden schrijver Louis-Ferdinand Celine. De hoofdpersoon Ferdinand Bardamu zit met een vriend op een terras wat te drinken, wanneer een regiment met muziek voorbijtrekt met een kolonel te paard aan het hoofd.

Bardamu, van wie ‘het hoofd niet meer helemaal helder was’, springt op en loopt het regiment en de muziek enthousiast achterna. Zijn vriend volgt hem en zo marcheren ze door de straten, toegejuicht door een menigte. Maar het aantal vaderlanders langs de kant werd langzaam aan minder en minder. Op een gegeven hield de muziek ook nog op.

Uiteindelijk krijgt Bardamu door waar het op uit draait. ‘’t Is waardeloos!’ De hekken worden achter het regiment en de vrolijk marcherende burgers gesloten. Ze zitten als ratten in de val, ze moeten dienst nemen bij het leger.

Enthousiasme kon ook als wapen gebruikt worden. In de roman ‘De lotgevallen van de brave soldaat Svejk’ van Jaroslav Hasek weet hoofdpersoon Svejk overeind te blijven door zijn positieve instelling. Het verhaal begint in Praag, dat in 1914 deel uitmaakte van Oostenrijk-Hongarije.

Wanneer de aan reuma lijdende Svejk wordt opgeroepen voor dienst, wordt hij met een rolstoel naar het meldingspunt gereden. Hij roept luid:’Op naar Belgrado!’, op die manier binnen korte tijd een kleine menigte achter zich aan krijgend.

Het enthousiasme van Svejk wordt door zijn meerderen met argwaan bekeken. Ze kunnen alleen weinig doen tegen een soldaat die niets anders wil dan zo gehoorzaam en patriottisch mogelijk doen.

Stadsgenoot en schrijver Franz Kafka reageerde op 2 augustus laconiek in zijn dagboek op de spannende situatie:’Duitsland heeft Rusland de oorlog verklaard – vanmiddag zwemmen’.

Joris Smeets

Bronnen:
Chrisje Brants ‘Een plasje bloed in het zand. Literaire getuigenissen van de Grote Oorlog’ (Uitgeverij Balans, 1995)
Modris Eksteins ‘Rites of Spring. The Great War and the Birth of the Modern Age’ (Anchor Books, 1989)
Jaroslav Hasek ‘De lotgevallen van de brave soldaat Svejk. Eerste deel: In het achterland’ (Uitgeverij Pegasus, Amsterdam 1974)