Keizer Wilhelm en kroonprins Friedrich Wilhelm Duitse keizerlijke ballingen in Nederland

‘Eindelijk krijgen we dan enige houvast voor mijn toekomst. Overste Schröder brengt het bericht, dat de Nederlandse Regering mij als woonplaats heeft aangewezen het eiland Wieringen. Wieringen! Het eiland Wieringen? Niemand in huis weet waar het eiland kan liggen. Wieringen?’ Dat schreef kroonprins Friedrich Wilhelm in zijn memoires over zijn eerste indrukken over zijn aanstaande ballingsoord.

Het begon zeer matig voor de kroonprins, want de tocht naar het geisoleerde eiland was niet bepaald leuk. In Enhuizen, waar hij met zijn gezelschap de boot moest pakken, maakte de bevolking boze gebaren naar hen. Daarna kon de kapitein van het schip het kleine eiland niet vinden in de dichte mist. Op Wieringen werd hij geconfronteerd met een wantrouwige gemeenschap. ‘De keel werd mij dichtgeknepen’, bekende de kroonprins later.

Friedrich Wilhelm wist er desondanks het beste van te maken. ‘De slachter van Verdun’, zoals hij bekend stond, werd uiteindelijk populair op het eiland. Hij kende de vissers bij naam, deelde snoep uit aan kinderen en liet mooie meisje overkomen uit Amsterdam. Verder nam hij schilder- en bokslessen, en schilderde hij. (Dokwerk zendt zondag 27 oktober een documentaire over het verblijf van de kroonprins op Wieringen uit)

De entree van de kroonprins en zijn vader keizer Wilhelm II op 10 november 1918 was tamelijk onverwacht geweest. Er bestaan geruchten dat de keizer van te voren had overlegd had met invloedrijke Nederlanders, zoals generaal van Heutsz. Maar voor de meeste hoogwaardigheidsbekleders kwam het bezoek van de keizer als een onverwachte en onaangename verrassing.

Nadat de keizer na enige moeite toestemming had gekregen de grens over te steken stond de Nederlandse regering voor een moeilijke beslissing: moest de keizer uitgeleverd worden aan de Geallieerden of mocht hij blijven? ‘Ich bin nur ein privatman’, had de keizer verklaard bij het oversteken van de grens. De regering besliste dat hij in die hoedanigheid in Nederland mocht blijven. Ook omdat koningin Wilhelmina sterk tegen uitlevering was.

Hoe Wilhelm de grens over werd gesmokkeld, kwam aan bod in OVT. (‘Een gevluchte keizer in Nederland’; zie audio). De Duitse grensposten passeren was al lastig en daarna moest de Nederlandse kant van de grens nog gepasseerd worden.

De keizer was eerst te gast bij graaf Bentick in Amerongen. De regering zorgde ervoor dat hij geen contact had met royalistische kringen in Duitsland en moest hem bovendien beschermen tegen Geallieerden die hem wilden uitleveren. Een poging van een groep Amerikaanse militairen die de keizer gevangen wilde nemen en naar Parijs wilde brengen, werd door het Nederlandse leger verijdeld.

De keizer kocht een huis in Doorn en begon daar zijn eigen hofhouding. Hij bracht zijn dagen door met houthakken. Duizenden bomen zijn door hem omgehakt en in stukken gezaagd, maar hij plantte gelukkig ook weer nieuwe bomen.

Wilhelmina ging nooit op bezoek bij Wilhelm in Doorn. Waarschijnlijk speelde politiek een grote rol. Duitsland had de schuld van de Eerste Wereldoorlog gekregen en het was niet zo handig om als ‘neutrale’ vorstin bij hem op bezoek te gaan.

De keizer stierf in Doorn in 1941, nog steeds in ballingschap. Hij ligt daar nog steeds.

Joris Smeets

Bron:
Perry Pierik/Henk Pors ‘De verlaten Monarch. Keizer Wilhelm II in Nederland’ (Uitgeverij Aspekt 1999)

Zondag 27 oktober 2002: Dokwerk: Kroonprins op Wieringen, Nederland 3, 22.42-23.35u
Zie ook een interview met maker John Appel in de VPRO-gids nr. 43