De eerste echte biografie van Eduard Douwes Dekker Leven en werk van Multatuli

Het is een riskante onderneming een biografie van Multatuli schrijven. Du Perron deed een poging met zijn boek De man van Lebak, maar stierf halverwege. Biograaf Paul van ’t Veer begon opnieuw, maar stierf ook plotseling, zodat zijn verhaal over Het leven van Multatuli verstomt nog voordat Douwes Dekker zijn pseudoniem aannam. Zodoende zijn er vooral halve biografieën verschenen over de raadselachtige Multatuli, kruitvat vol tegenstrijdigheden.

Maar nu is er Multatuli. Leven en werk van Eduard Douwes Dekker van Dik van der Meulen. Het is een geduldig en dus vuistdik boek, dat het hele leven van Eduard Douwes Dekker beslaat. Van der Meulen probeert de vraag te beantwoorden hoe het kwam dat Douwes Dekker Multatuli werd en de Havelaar schreef. Het literaire werk verklaard uit het leven van de schrijver. En de gevoelige lezer pendelt anderhalve eeuw later nog steeds tussen bewondering en ergernis, verbazing en heilige verontwaardiging.

De ‘Waarheid over Multatuli’ bestaat niet, schrijft van der Meulen. Ook al zijn er duizenden documenten van en over Multatuli, er zijn altijd onoverbrugbare leemtes op het pad naar het verleden. Hij verzucht in de aanhef van zijn boek dat een biograaf anders dan een literatuurschrijver ‘altijd voor een ingestorte brug’ staat.

Maar dat is niet de enige reden dat er leemtes blijven bestaan. Van der Meulen probeert bijna nergens de vele raadsels en ongerijmdheden in woorden en daden van Multatuli psychologisch te verklaren. Hij reconstrueert op basis van feiten, in een prettige gelijkmoedige stijl, zonder partij te kiezen in morele of duistere affaires. Waar hij geen bron kan geven, gaat hij bij het literaire werk van Multatuli, zoals Woutertje Pieterse, te rade om toch nog dingen over het vroege leven van de schrijver te kunnen zeggen.

Wie Multatuli probeert in te lijven, zet van der Meulen op afstand. ‘Ik kan met niemand meegaan,’ citeert hij de schrijver. ‘Men had moeten meegaan met mij.’ Dat zei Multatuli aan het eind van zijn leven. Hij had zijn pen neergelegd, liet als het even kon vliegers op met zijn aangenomen zoon Wouter en speelde correspondentieschaak met de paar vrienden die hij niet van zich had vervreemd.

Nu en dan somberde hij over zijn leven, dat hij als één mislukking beschouwde. Dat dat niet waar is, dat Multatuli met Thorbecke de meest invloedrijke Nederlander van de 19e eeuw werd, daarvan is de lezer na lezing van dit boek wel overtuigd.
Als hij dat al niet was.

Zondag 15 september is Dik van der Meulen te gast bij OVT, waar hij praat over zijn boek.