Geslacht koningskinderen tegen tijdsgeest in Vrouwen ruim 100 jaar Staatshoofd

In 1918 nam de eerste vrouw plaats in de Staten-Generaal (Suze Groeneweg), in 1922 mochten vrouwen voor het eerst naar de stembus, in 1956 werd voor het eerst een vrouw minister (Marga Klompe) en in datzelfde jaar werd de handelingsonbekwaamheid van gehuwde vrouwen opgeheven. Geheel tegen deze vaderlandse tijdgeest in was het Staatshoofd de gehele 20ste eeuw een vrouw.

Dat Wilhemina (gedeeltelijk onder regentschap van haar moeder Emma), Juliana en Beatrix die positie konden innemen had vooral een pragmatische reden. In tegenstelling tot de ruime keuze mogelijkheden van nu, waren Wilhelmina en Juliana in hun tijde de enige kandidaten en heeft Beatrix alleen maar zusters. Het scheelde niet veel of het Huis van de Oranjes was ergens tussen het einde van de 19de eeuw en het midden van de 20ste eeuw uitgestorven.

De geboorte van Juliana en Beatrix kwam ook om een andere reden als meer dan geroepen. Beiden werden enige jaren voor een wereldoorlog geboren en de aanwezigheid van een opvolgster van het Staatshoofd maakte monarchie en land minder kwetsbaar voor buitenlandse bemoeienissen. Dat was zeker van belang voor het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog, waarin de Europese vorstenhuizen nog een zeer belangrijke rol vervulden.

Hoewel de vreugde bij de geboorte van de prinsesjes altijd zeer groot was, hoopte men meestal toch op de geboorte van een prinsje. Die gedachte zit ook in de Grondwet verankerd, waar ondanks alle koninginnen nog steeds sprake is van 'de Koning'. Bij de geboorte van Wilhelmina in 1880 schreven de kranten dat het 'maar' een meisje was. In 1909 schreef het Haagse dagblad 'Het Vaderland' over het ter wereld komen van Juliana: 'Een Prinses! De wensch van Vorstin en volk vervuld! Wel niet de vurigste!'

In 1938 was het prins Bernhard, die bij de geboorte van Beatrix de voorkeur van volk en koningshuis voor een prinsje als volgt verwoordde: 'Dit is nu het kind. Ik had gehoopt dat het een jongen zou zijn, maar nu het een meisje is, ben ik niet minder gelukkig'. Het heugelijke feit werd met alle Nederlandse kinderen gedeeld door hen ter herinnering een stenen mok uit te reiken.

In 1967 was het dan zo ver. Na 116 jaar werd er weer een keer een prins geboren. Prins Claus was zeer verheugd over de geboorte van Willem Alexander en sprak voor de camera onder andere de volgende relativerende woorden: 'Op een dag als vandaag is de vader een heel onbelangrijke figuur. En dit is precies zoals ik me nu voel'. Natuurlijk was hij ook zeer trots: 'Onze zoon is een prachtige baby' (zie voor het hele fillmpje de link naar 'Vorstelijk bevallen' van 'Beeld en Geluid').

Het was in zekere zin ironisch dat Willem Alexander aan het einde van de jaren zestig werd geboren. In dit tijdperk was het misschien voor de eerste keer mogelijk geweest dat het echt weinig uitmaakte of het troonopvolgende prinsenkind een jongen of een meisje was. Inmiddels is bij de geboorte van Catharina-Amalia de emancipatie van Nederland zover gevorderd dat het geslacht van een koningskind er nauwelijks meer toe doet.

Joris Smeets

Links:

Andere Tijden: De bevalling (Willem Alexander) (dinsdag 9 december 2003, 20.55u)

'Vorstelijk bevallen' van 'Beeld en Geluid'. Te zien zijn de volgende fragmenten:

- de eerste foto's van prinses Beatrix (Polygoon Hollands Nieuws, 8 februari 1938, zonder geluid)
- de doop van prinses Beatrix in de Grote of St. Jacobskerk in Den Haag (Polygoon Hollands Nieuws, 12 mei 1938)
- de gebeurtenissen rond de geboorte van prins Willem-Alexander (Polygoon Hollands Nieuws, april/mei 1967)
- Prins Claus die bij kasteel Drakesteyn privé-opnamen maakt van zijn zoon prins Willem-Alexander (Polygoon Hollands Nieuws, september 1967)
- de doop van prins Willem-Alexander in de Grote of St. Jacobskerk (Polygoon Hollands Nieuws, 2 september 1967)

Bronnen:

Cees Fasseur 'Wilhelmina. Sterker door de strijd'
J.G. Kikkert ' Beatrix. Mens en Majesteit'