Over Amerikaanse oorlogen en Nederlandse gijzelaars in de Golf Een nieuwe Golfoorlog?

De Amerikaanse politiek in het gebied rond de Perzische golf is tamelijk ondoorzichtig. De VS is de laatste 25 jaar in een hoog tempo van bondgenoten gewisseld in de regio. Afghanistan, Irak en Iran kunnen er over meepraten.

Vanaf 1980 steunde de VS Afghanistan tegen de Russen, die het land waren binnen gevallen. Twintig jaar later zijn het de Amerikanen die Afghanistan hun oude bondgenoot uit de Koude Oorlog aanvallen, omdat Bin Laden zich er had verstopt.

In de bloedige oorlog tussen Irak en Iran in de jaren tachtig steunde de VS Irak, terwijl de VS in 1990 een oorlog tegen Irak voerde om Koeweit te bevrijden uit de handen van Saddam Hoessein. Sinds wanneer bemoeit de VS zich militair zo intensief met de regio rond de Golf?

De grote problemen ontstonden aan het einde van de jaren zeventig in Afghanistan en Iran. Het eerste land was daarvoor nauwelijks van belang voor de Amerikanen, terwijl het twee de hoeksteen van de Amerikaanse politiek in het Midden-Oosten was.

Afghanistan

In Afghanistan kwamen na een revolutie twee communistische groepen aan de macht. Die hadden elkaar eerder bestreden, maar door samen te werken konden ze een succesvolle greep naar de macht doen. Hun succes bracht een sterk oppositie van islamitische groepen bijeen, die elkaar voor die tijd bestreden.

De VS begon zich met de zaak te bemoeien, nadat Russische troepen op verzoek van de Afghaanse communisten het land binnentrokken. Het was immers de tijd van de Koude Oorlog. De VS begon door middel van de CIA de islamitische en monarchistische groepen te bewapenen. Ze stuurden voornamelijk Russische wapens.

De zeven verzetsgroepen deden het beter dan de Amerikanen durfden te hopen tegen de Russen en de Afghaanse communisten. Eén van die groepen bestond uit ‘Afghaanse arabieren’, een soort vreemdelingenlegioen van moslims uit allerlei landen die zeer gemotiveerd waren om tegen de communisten te vechten. Uit deze groep ontstond later Al Qaida van Bin Laden.

Uiteindelijk werd Afghanistan zelfs een Russisch’ Vietnam. De Russen moesten zich aan het einde van de jaren tachtig na een lange bloedige oorlog terugtrekken en verloren kort daarna de Koude Oorlog. Voormalig CIA-topman Charles G. Cogan, die door Andere Tijden werd geinterviewd, noemt Afghanistan ‘het grootste succes uit het bestaan van de CIA.’

Iran en Irak

In Iran hadden de VS en de CIA een stuk minder succes. De Amerikanen hadden vanaf het einde van de jaren vijftig een prima relatie met de pro-Westerse Sjah. Maar de Sjah raakte van de werkelijkheid vervreemd en zag de binnenlandse onrust niet als een gevaar.

De Sjah werd daarom in 1979 onaangenaam verrast door de islamitische revolutie van de geestelijke leider Ayatollah Khomeini, die Iran een nieuw aanzien gaf. Daarbij werd de Amerikaanse ambassade gegijzeld.

In Irak zag Sassam Hoessein de revolutionaire chaos als een goede kans om het buurland onder de voet te lopen. De Irakezen hoopten verder dat ze de steun zouden krijgen van tegenstanders van de islamitische revolutie binnen Iran. Dat viel tegen en er onstond een bloedige oorlog.

De VS zag niets in de islamitische revolutie van Iran, maar zolang de twee oorlogvoerenden landen elkaar uitputten, was er weinig aan de hand. Toen de Irakezen de oorlog dreigden te verliezen, kwamen de Amerikanen in actie.

‘Niet zozeer om ze te helpen de oorlog te winnen, maar eerder om ze te helpen de oorlog niet te verliezen’, zegt CIA-topman Cogan, die van 1979 tot 1984 chef Midden Oosten en Zuid-Azië was. In 1988 sloten Irak en Iran uiteindelijk vrede.

Twee jaar later viel het zwaarbewapende Irak buurland Koeweit binnen. In deze Golfoorlog kregen ze de VS tegenover zich en werden ze Koeweit weer uitgejaagd. Ook in de komende Golfoorlog zal Saddam Hoessein weer tegenover zijn oude Amerikaanse bondgenoot komen te staan.

Vergeten Nederlandse gegijzelden

Bij de Golfoorlog van 1990 woonden er enige honderden Nederlanders in Irak en Koeweit. In Irak worden aan het begin van de oorlog 153 Nederlanders gegijzeld en in Koeweit 84. De Nederlandse verslaggever Arnold Karskens was tijdens de invasie in Koeweit en hij maakte de situatie rond de Nederlandse ambassade mee. Tien jaar later maakte hij er een documentaire over voor OVT.

Saddam Hoessein verklaart na de invasie dat westerlingen en Japanners ‘gasten’ zijn. Het komt er op neer dat ze niet mogen vertrekken. De Nederlanders moeten extreem lang blijven. Gijzelaars uit andere westerse landen mogen bijna allemaal eerder naar huis dan de Nederlanders, die ruim vier maanden in gijzeling bleven.

Joris Smeets

Andere Tijden dinsdag 11 februari 2003 20:30u

Twaalf jaar geleden moest onze regering ook al beslissen of we mee zouden doen in een internationale oorlog tegen Saddam Hoessein.
We zeiden uiteindelijk ja. Maar dat ging allemaal niet zonder slag of stoot. Achter de schermen vochten onze krijgsmachtonderdelen vol overgave....tegen elkaar.