In de jaren na 1953 werd er over de watersnoodramp geschreven met eerbied voor de slachtoffers en met enthousiasme over de stoere hardwerkende helden en de geweldige saamhorigheid. Slager doorbrak deze code in 1973 door ‘gewone mensen’ uit Stavenisse aan het woorden te laten in een artikel in ‘Vrij Nederland’, schrijft hij in zijn inleiding van ‘De Ramp’.

Die ooggetuigen romantiseerden de ramp niet en hadden hier en daar zelfs kritiek. Dat was nog nooit vertoond. Slager bleef zich bezighouden met het onderwerp en publiceerde in 1993 een boek, dar vanwege de 50-jarige herdenking is herdrukt. Hij houdt daarin een pleidooi voor de belangrijke rol van de ‘gewone mensen’ en de laksheid bij sommige van de autoriteiten.

Het boek is in twee delen verdeeld. Het eerste deel is een chronologische reconstructie van de gebeurtenissen in het rampgebied. Het tweede deel bestaat uit zeer uiteenlopende thema’s. Van de bezoekende Oranjes en de rol van de militairen tot de invloed van de Koude Oorlog en het lot van de dieren.

In het eerste deel staan een aantal bijzondere verhalen over hoe het er aan toeging in het ondergelopen gebied. Zo werd schipper Arie Evegroen gevraagd om met zijn schip een gat in de Schielandse Hoge Zeedijk met zijn schip te dichten. Hij had weinig zin zijn schip op te offeren voor deze stunt. Maar de burgemeester vorderde het schip en Evegroen wist de dijk te dichten door zijn schip in het gat te varen.

Naast een reconstructie van de ramp kent het boek een aantal onverwachte invalshoeken. Dat is te danken aan de thematische opzet van het tweede deel. Zo speelde op de achtergrond de Koude Oorlog mee, blijkt uit een hoofdstuk. Hulp was welkom, maar communisten mochten niet meedoen met het reddingswerk.

Een probleem dat de watersnoodramp veroorzaakte, was de onophoudelijke stroom goederen uit binnen- en buitenland naar de getroffen gebieden. Wie had er recht op wat en wie bepaalde wie wat kreeg?

Op kleine schaal speelden zich soms de grootste drama’s af, zoals Slager beschrijft in zijn ‘Hier was eens Capelle’. Een van de zwaarst getroffen gebieden van de ramp was dit eeuwenoude plaatsje, dat door het water van de aardbodem werd gespoeld. Van de ruim honderd inwoners kwamen er 42 om het leven.

Capelle had zijn glorietijd als dorp al lang achter de rug. In 1953 was het niet meer dan een gehucht, waar de bewoner een kleine hechte gemeenschap vormden. Dat maakte het drama er niet minder om. De overheid besliste na de ramp dat het weinig zinnig was om het gehucht weer te herstellen.

Kees Slager ‘De ramp: Een reconstructie van de watersnood van 1953’ (2003)
Kees Slager ‘Hier was eens Capelle’ (2002)

Andere boeken over de Watersnoodramp:

Ad Zuiderent (samenstelling en inleiding) ‘Na de watersnood. Schrijvers en dichters en de ramp van 1953’
Een overzicht van schrijvers en dichters en, die de ramp als onderwerp in hun proza en poëzie hebben genomen.

Inez Flaming (in samenwerking met Rijkswaterstaat) ‘Hoogwater. 50 jaar na de watersnoodramp’
Rijk geïllustreerd gedenkboek met gesprekken met ooggetuigen, maar ook met klimatologen, waterschapsbouwers en dijkbouwers. Ook cd-rom met origineel geluids- en beeldmateriaal.

‘De ramp’ (fotoboek)
Vijftig jaar geleden kwam dit boek onder dezelfde titel uit met foto’s, waar de namen van de fotografen niet bijstonden. In deze nieuwe uitgave, die op 1 februari 2003 zal verschijnen, zijn de namen van de fotografen achterhaald. De foto’s zijn onder andere toegeschreven aan Ed van der Elsken, Eva Besnyo, Henk Jonker, Aart Klein, Ad Windig en Ed van Wijk.

Rien Allewijn ‘Een zee van water’
Herdruk van een boek over een zwaar getroffen gemeente in de Hoekse Waard.

Joris Smeets