Een originele spion Ian Fleming: de echte Bond

‘Well, there it is’, was de standaardopmerking van Ian Fleming (1908-1964), wanneer hij zich verveelde of vermoeid voelde. Het was een zin die hij regelmatig uitsprak, want Fleming vond zijn omgeving niet altijd even interessant.

Zijn biograaf John Pearson heeft zijn persoonlijkheid treffend beschreven. Fleming was ‘one of those natures for which the world is uncomfortable in whatever shape they find it’.

De schepper van James Bond kwam uit een welvarende Schotse familie, die in Londen woonde. Zijn vader was een parlementslid voor de Conservatieven. Fleming werd in 1921 naar de eliteschool Eton gestuurd, waar hij uitblonk in sport. Hij verliet Eton voortijdig en vertrok naar de Royal Military Aacdemy. Ook daar hield hij het niet uit.

In Oostenrijk maakt Fleming in één jaar zijn school af. Deze Tiroolse onderwijsinstelling was gebaseerd op de filosofie van Alfred Adler. Die ging er vanuit, dat mensen in de eerste vijf jaar van hun leven gevormd worden. Fleming voelde zich er zeer op zijn gemak en begon er voor het eerst met het schrijven van verhalen.

Daarna ging hij studeren in het Duitsland. In Munchen maakte hij de opkomst van de nazi’s mee. Hij begon Russisch te studeren. En vervolgde zijn studie in Zwitserland. In 1930 keerde hij terug naar Engeland.

Ook in zijn werk vond Fleming geen rust. Hij werkte enige tijd als journalist voor Reuters. In Moskou volgde hij in 1933 een proces tegen 16 ingenieurs van de Metropolitan-Vickers Electrical Company, die door de sovjetautoriteiten van spionage waren beschuldigd.

Na een carrière in de bankwereld, werd Fleming in 1939 gespot door de Britse geheime dienst voor een hoge post. Hij ging een aantal middagen per week werken voor de inlichtingendienst van de marine. De Britten waren zich aan het voorbereiden op de Tweede Wereldoorlog.

Fleming bleek ideaal te zijn voor spionagewerk. Hij zat vol met originele ideeën, die hij helaas slechts zelden mocht uitvoeren. In juni 1940 werd hij bij hoge uitzondering naar Frankrijk gestuurd om Britse wapens en mensen naar Engeland te brengen. De Duitsers waren Frankrijk immers binnengevallen.

De missie werd een succes, doordat Fleming zelfs neutrale schepen zelfs zover wist te krijgen dat ze de wapens en mensen naar Engeland voeren. Onder de vluchtelingen was koning Zog van Albanië met zijn familie en hofhouding. Net als James Bond een ijdele goeduitziende man, die met zijn charme een hoop zaken wist te regelen.

Een andere actie van de overmoedig geworden Fleming viel niet zo goed bij het thuisfront. Hij stelde voor om een eiland voor de Britse kust aan Frankrijk te schenken, zodat de Franse vloot zich daar terug kon trekken.

Ook een ander idee pakte niet helemaal goed uit. Fleming ging met wat collega’s en met Duitse krijgsgevangenen (in burgerkleren) uit eten in Londen. De Duitsers hadden op een onderzeeboot gevaren en de Britten wilden graag weten hoe ze bepaalde Geallieerde mijnvelden wisten te ontwijken. Het uitje was bedoeld om de Duitsers met drank loslippig te maken.

Maar voor de drank kon gaan werken, was er een rel in het restaurant. De kleren van de Duitsers zaten niet goed en ze spraken met een accent. Het restaurantpersoneel vond dat verdacht. Binnen de kortste keren werd het hele gezelschap gearresteerd.

Aan de andere kant gingen er ook een hoop zaken goed. Fleming was door de Duitsers op het idee gekomen om een speciale eenheid te organiseren, die inlichtingen moest verzamelen. Terwijl Fleming thuis moest blijven, viel zijn eenheid in 1942 het Italiaanse hoofdkwartier in Algiers binnen, waar ze codeboeken en andere interessante papieren buit maakten.

Daarnaast wordt de eigenaardige landing van de hoge nazi Rudolf Hess in Schotland in 1941 door sommigen aan Fleming toegeschreven. Hess geloofde sterk in astrologie en occultisme. Hij zou door een vriend naar Schotland zijn gelokt. Deze Britse geheim agent wist Hess door het manipuleren van astrologische uitslagen het idee te geven dat hij naar Engeland moest gaan met vredesvoorstellen.

In 1952 publiceerde Fleming zijn eerste roman ‘Casino Royal’, het spionnenverhaal ‘to end all spy stories’. James Bond was geboren.

Joris Smeets

Anthony Masters ‘Literary Agents. The Novelist as Spy’ (Basil Blackwell, 1987)
Chapter Seven: ‘Ian Fleming: The Dashing Spy’

OVT over een Nederlands crewlid bij de Bond-film van 1968.
Andere Tijden over de vergeten Bond-vertolker George Lazenby.