Het Englandspiel een Germanygame Spionage in WO II

Op 1 april 1944 neemt het hoofd van de Duitse Abwehr in Nederland Hermann Giskes plaats achter de zendapparatuur, die van Nederlandse spionnen in beslag was genomen. Hij maakt zijn Engelse collega’s van de geheime dienst aan de overkant van het Kanaal duidelijk dat de Duitsers al lange tijd de zenders van de naar Nederland gestuurde spionnen in handen hebben en voor Duitse doeleinden gebruiken.

Na de oorlog blijkt dat de Duitsers twee jaar lang, van maart 1942 tot en met maart 1944, precies wisten waar de Britse geheime dienst SOE (Special Operations Executive) Nederlandse spionnen en containers met wapens zou gaan droppen.

Ruim vijftig geheim agenten werden gevangen genomen, hun zenders werden door de Abwehr gebruikt en tonnen militaire materieel vallen in Duitse handen. De Duitsers wisten de code voor het seinen van boodschappen naar Engeland te ontfutselen van de eerste gevangen genomen agent, Huub Lauwers. Hij werd gedwongen door de Abwehr gedicteerde boodschappen naar Engeland te sturen.

De Nederlandse geheim agenten hadden als opdracht om in Nederland een ondergronds leger op te bouwen, dat de Geallieerden zou kunnen helpen bij de komende invasie. Tot nu toe werd aangenomen dat de Duitsers op geniale wijze de Britten en Nederlanders hadden misleid in dit zogenaamde Englandspiel. Maar lieten de Britten zich werkelijk zo simpel beetnemen?

Er zit een luchtje aan het Englandspiel. De Nederlandse spionnen die gevangen werden genomen konden soms door geheime tekens laten weten dat ze gedwongen waren voor de vijand berichten te versturen. Lauwers deed dat vanaf het begin. Door fouten en slordigheden werden dit soort aanwijzingen niet opgepikt in Engeland, is de gangbare historische visie van bijvoorbeeld Lou de Jong.

Volgens een nieuwe interpretatie van Jo Wolters in zijn boek ‘Dossier Nordpol’ zat het heel anders in elkaar. Niet de Duitsers maar de Britten speelden het spel het slimst. De Britten offerden de Nederlandse agenten en militair materiaal op om de Duitsers het idee te geven dat de invasie van de Geallieerden ergens in de buurt van Calais zou plaatsvinden.

De Duitsers moesten denken dat de Britten tonnen materiaal stuurden om een ondergronds leger op te bouwen. Dat leger zou de Geallieerde opmars door Nederland moeten vereenvoudigen. De Duitsers zouden door deze kennis hun troepen in Nederland op peil houden. Het maakte deel uit van een Brits plan om de Duitse troepen zo verspreid mogelijk te houden langs de Atlantische kust.

In Andere Tijden vertelt Lauwers, de enige nog levende Nederlandse spion uit het Englandspiel zijn verhaal. Achteraf vindt hij dat hij veel te slecht door de Britten was opgeleid. Zijn vaardigheid in morse zorgt ervoor dat hij wordt uitverkoren om als marconist het bezette Nederland in te gaan.

Nederlandse spionnen gingen niet alleen ten onder in het Englandspiel, maar ook in het 'Ruslandspel'. Deze Nederlandse communistische geheim agenten werkten voor Moskou. Het verhaal van één van de leiders van dit netwerk, Daniël Goulooze, werd verteld in OVT (Het verloren Ruslandspel).

Goulooze kreeg in 1937 de opdracht vanuit Moskou om voor de Komintern een inlichtingenapparaat in Nederland op te zetten. Zijn netwerk wordt in 1943 ontdekt door de Duitsers.

Joris Smeets