Commercie, Oranjegekte, voetballied WK West-Duitsland 1974

Het Nederlandse voetbal stelde voor 1974 internationaal niets voor. Vanaf 1970 wonnen de clubteams van Ajax en Feyenoord weliswaar allerlei Europese bekers, maar Oranje presteerde zeer matig met hier en daar een verrassende uitslag. In het buitenland had men wel hoge verwachtingen van het team, waarvan de kern bestond uit gelouterde Ajax- en Feyenoord-spelers. Johan Cruijff zou volgens de buitenlandse pers de grote ster van het WK kunnen worden.

In Nederland zag men het somber in. De laatste keer dat Oranje deelnam aan een WK was in 1938 en aan een EK in 1964. Ze hadden daarmee geen toernooi-ervaring. Met het WK van 1974 in West-Duitsland veranderde dat allemaal. De serie overwinningen die het nationale elftal tot de finale brachten hadden ook andere gevolgen.

Het Nederlands elftal had kort voor 1974 nauwelijks aanhang. De supporters die zich in de voorbereidingsperiode voor het WK naar het stadion waagden voor een interland, klaagden meer dan dat ze juichten. Een oefeninterland tegen Argentinië vond vrijwel ongemerkt plaats. Op tv klaagde speler Arie Haan van te voren dat de wedstrijd totaal niet leefde bij het publiek. Niemand op straat weet waarover Haan het heeft, als hij het over de wedstrijd begint.

Dat had niet alleen te maken met de traditionele zwakke prestaties van Oranje, in 1974 speelde er ook nieuwe ergernissen mee. Het publiek stoorde zich bijzonder aan de commercialisatie van het voetbal in Nederland. Onder leiding van Johan Cruijff eisten de spelers beter contracten van hun werkgevers en hogere premies van de KNVB. Tegenover een goede prestatie op het WK mocht best een leuke beloning staan.

De commercialisatie van het Nederlandse voetbal paste goed in de tijdsgeest. Het WK in West-Duitsland werd vergeleken met het WK in Mexico van 1970 gedomineerd door sponsors. Gastheer West-Duitsland werkte innig samen met schoenenfabrikant Adidas en een aantal frisdrankenmerken, de voormalige Braziliaanse voetbalster Pele liep erbij als een reclamezuil en de tv had een ongekende invloed op het toernooi.

De Duitsers pakten ook op muziekgebied behoorlijk uit. De WK-hymne werd ‘Fussball ist unser Leben’, een meedeinnummer voor in de voetbalstadions en bierkelders, ingezongen door de Duitse spelers. Het geldt als de ‘Mutter aller wk-Songs’. De nieuwigheid van zingende voetballers werd een traditie bij het Duitse elftal, die ook navolging vond bij andere teams.

Datzelfde publiek dat klaagde over het Nederlandse elftal en de geldzucht van de spelers veranderde snel van mening bij de eerste successen op het WK. Nederland speelde volgens de pers verfrissende en sensationeel voetbal, de stadions waar Oranje speelden lagen in het westen van West-Duitsland en binnen de kortste keren stroomden de supporters de grens over om erbij te zijn.

De supporters, die zo afkeurend hadden geoordeeld over verzakelijking van het voetbal, verloren nu zelf de zuinigheid uit het oog. Oranje shirts, petjes en vlaggen waren niet aan te slepen en dure kleurentelevisies, die net op de markt waren, gingen als warme broodjes over de toonbank. De verkoop zakte na de verloren finale niet in. Een handelaar die 1000 gouden munten heeft laten slaan met de tekst ‘Nederland Wereldkampioen 1974’ raakt ze tot zijn eigen verbazing met groot gemak kwijt.

Joris Smeets

Bronnen:
Auke Kok ‘1974. Wij waren de besten’ (Amsterdam, 2004)
Andere Tijden: Oranje 1974 (dinsdag 20 april 2004 20.55u)