Polygoon en de Spoorwegen

- Zoom
- Elektrische treinen in 1938.
Honderdvijfenzestig jaar geleden reed de eerste Nederlandse trein tussen Haarlem en Amsterdam. Intussen is er heel wat veranderd in het Nederlandse treinlandschap. ‘De Nederlandse Spoorwegen mogen dan elk jaar een fors exploitatie-tekort hebben’, zo vertelt het Polygoon in 1978, ‘het staat de modernisering van lijnen en materieel in ieder geval niet in de weg.’ Uit een tijd waarin de Nederlandse Spoorwegen nog volop innoveerden en moderniseerden…
In oktober 1939 werd het nieuwe Amstel-station geopend. Een modern stukje architectuur, met ‘nieuwe stationshallen, modern en ruim ontworpen, prettige wachtkamers, fraaie wandschilderingen en ruime perrons.’ Na de stations was het spoorwegnet aan de beurt, stoomtreinen moesten baan maken voor elektrische treinen. In 1956 deed Nederland als eerste van Europa afstand van het houten materieel voor personenvervoer. Hiermee kwam een einde aan het ‘romantische bestaan van de stoomtrein, die het in comfort en snelheid moest afleggen tegen de stroomlijn’.
Niet alleen werd het materieel verbeterd, ook voor de inwendige mens stonden de ontwikkelingen niet stil. ‘Op alle spoorwegstations vinden koffieverkopers steeds gretige handen die zich uitstrekken om een verwarmende dronk aan te pakken.’ Driebergen spande de kroon. Daar stond een heuse “koffiefamilie” bij iedere stop van iedere trein klaar om de passagiers te bedienen. Dit moest wel allemaal snel gebeuren, ‘want Driebergen mag dan na Brazilië het grootste koffieland ter wereld zijn, de trein blijft er maar heel kort staan’. De kartonnen bekertjes die hierdoor in de berm terecht kwamen, boden dagelijks werk aan de ‘opprikkelateur: een gepensioneerde regeringsbeambte die dapper stand houdt in de voortdurende bekercompetitie met de slordige drinkers.’
In 1978 werden een half miljoen exemplaren van het ‘het meest verkochte pocketboek, dat in de wandeling spoorboekje heet’ gedrukt. Op de prognoses van toenemende passagiers reageerden de spoorwegen in de jaren zeventig met computers. Het omzetten en regelen van de wissels kon voortaan met een druk op de knop worden geregeld. Op steeds meer trajecten ging het ATB (automatische treinbeïnvloeding)-systeem van start. Hierdoor verminderen treinen automatisch vaart, als de machinist het even laat afweten.