Bezoek aan Nederland in 1985 geen succes Paus ‘acteerde’ op wereldtoneel

Paus Johannes Paulus II wilde in zijn jonge jaren acteur worden. Hij speelde op school in toneelstukken en ging literatuur studeren om deze ambitie te ondersteunen. Van deze kennis van acteren maakte hij ongetwijfeld gebruik tijdens zijn lange pausschap. Theatraal was bijvoorbeeld hoe hij de grond kuste van vliegvelden bij zijn buitenlandse bezoeken.

Nadat hij in 1978 paus was geworden, werd hij een belangrijke speler op het wereldtoneel, zowel letterlijk als figuurlijk. Zijn voornaamste politieke succes was zijn rol in het ten val brengen van het communistische systeem in het Oostblok. Zijn bezoek aan zijn vaderland Polen in 1979 en steun aan de opkomende oppositie waren daarbij zeer belangrijk.

Omdat hij als 58-jarige relatief jong paus geworden was, had de sportieve Johannes Paulus II een stuk meer tijd en energie dan veel van zijn voorgangers. De paus bleef niet hangen binnen de muren van het Vaticaan. Hij begon met grote voortvarendheid rond te reizen om zijn boodschap te verkondigen, gebruik makend van de mogelijkheden van de media.

De paus werd bijna overal in de wereld door miljoenen katholieken ontvangen en toegejuicht. Vanaf podia sprak hij de gelovige mensenmassa’s toe, via de tv was hij te zien in miljoenen huizen. Daarbij benadrukte hij de conservatieve waarden van de katholieke kerk.

Vooral om die laatste reden was de paus weinig populair in Nederland, ook bij een deel van de katholieken. Tot de jaren zestig was de katholieke zuil uitermate loyaal aan Rome, maar daarna kreeg een progressieve hervormingsgezinde stroming veel invloed. Terwijl vanaf 1978 dus weer een krachtige conservatieve wind ging waaien vanuit het Vaticaan.

De paus liet zich niet weerhouden van een bezoek. In 1985 deed hij Belgie en Luxemburg aan en het zou vreemd zijn om Nederland daarbij over te slaan. De ontvangst van Johannes Paulus II was uitermate koel.

Waar de paus gewoonlijk ontvangen werd door uitzinnige menigtes, bleef het op de Nederlandse straten uitermate rustig. Bovendien stuitte hij bij een bezoek aan Utrecht zelfs op demonstranten. Wat het humeur van de stoicijns reagerende paus ook verslechterd moet hebben, is dat hij vijf keer tong voorgeschoteld kreeg als maaltijd. Een kleine blunder van de organisatie.

De organisatoren van het bezoek waren opgelucht toen de paus vertrok. ‘Er is nooit een dag geweest dat ik zo’n geweldige zucht van verlichting heb geslaakt’, verklaarde kardinaal Simonis in 2003 in Andere Tijden. De katholieke wereld sprak nog jaren schande van het pauselijke bezoek aan Nederland.

Joris Smeets

Dinsdag 5 april herhaalt Andere Tijden de uitzending over het pausbezoek aan Nederland (Nederland 3, 20.50u).

Bronnen:
Andere Tijden: De Paus in Nederland, 1985 (3 juni 2003)
OVT: 25 jaar Paus Johannes Paulus II (5 oktober 2003)