Schnabbeltoer: amusement in naoorlogs Nederland

Honderden artiesten trokken in wisselende samenstellingen door Nederland. Het was altijd weer een verrassing voor ze waar ze moesten optreden en met wie ze in het programma stonden. Ze verzorgden feestavonden voor personeelsverenigingen, dorpen en sportclubs.

De centrale rol op een dergelijke avond was voorbehouden aan de conferencier. Hij bepaalde de volgorde van de optredens, praatte de acts van de artiesten aan elkaar en vertelde moppen. Een vakkundige conferencier was essentieel voor het slagen van de avond.

Nadat de conferencier de zaal had opgewarmd werd het tijd voor de eerste act. Dat kon bijvoorbeeld een accordeonnummer zijn, waarmee het publiek in de juiste stemming werd gebracht.

Daarna volgden bijvoorbeeld goochelaars, bandparodisten, zangers, cabaretiers, jodelaars, buiksprekers, acrobaten, sneldichters of kunstfluiters. Met dit soort acts viel aardig te verdienen in de magere jaren van de Wederopbouw.

De 'schnabbeltoer' was verder een uitstekende leerschool voor artiesten. Ze ontdekten hoe ze allerlei soorten publiek moesten bespelen. Bovendien kregen ze door hoe ze zich in onverwachte situaties staande konden houden.

Na de jaren vijftig was het snel gedaan met de 'schnabbeltoer.' Dat lag gedeeltelijk aan de artiesten zelf, die gemakzuchtig werden en hun acts nauwelijks veranderden. De voornaamste reden was de opkomst van de televisie, die heel andere eisen stelden aan de artiest.

Een deel van de artiesten wist succesvol de overstap naar het tv-amusement te maken. De conferencier Rudi Carrell kreeg zijn eigen show en werkt daarin samen met artiesten uit de 'schnabbeltoer' als de bandparodist Bueno de Mesquita en accordeonist Tonny Eyk.

Joris Smeets

Bronnen:
Andere Tijden: 'Schnabbeltoer' (29 maart 2005)
OVT: 'Het Spoor terug: De Schnabbel familie' (3 delen) (8, 15 en 22 februari 2004)

Boeken:
Henk van Gelder 'De Schnabbeltoer' (Amsterdam 2005)
Tonny Eyk 'Het Vergeten Hoofdstuk' (Hoofddorp 2003)