Het referendum van 1969: de ‘Act Of No Choice’ Papua’s hadden geen eerlijke kans op zelfbestuur

Dat stelt historicus Pieter Drooglever in zijn boek: 'Een Daad van Vrije Keuze. De Papoea's van westelijk Nieuw-Guinea en de grenzen van het zelfbeschikkingsrecht', dat hij schreef in opdracht van het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken.

Nederlands Nieuw-Guinea werd buiten de soevereiniteitsoverdracht van Indonesië in 1949 gehouden. Nederland stelde het achtergebleven gebied nog niet in staat om op te gaan in de Verenigde Staten van Indonesië. Om haar aanwezigheid in Nieuw-Guinea te rechtvaardigen begon Nederland in de jaren vijftig een inhaalslag op het gebied van democratisering en ontwikkeling van de Papua’s.

Niet alleen werden ziekenhuizen en scholen gebouwd, ook werden de Papua’s klaargestoomd voor zelfbestuur. Een volk dat tot voor kort nog in het stenen tijdperk leefde en nauwelijks nationaal bewustzijn had, kreeg plots een volkslied en vlag en kon zitting nemen in democratische organen.

Door de Nederlandse inspanningen kregen de Papua’s goede hoop op zelfbeschikking, maar al snel zouden ze worden teleurgesteld. In een periode van Koude Oorlog waarin Amerika Soekarno en later Soeharto te vriend wilde houden, was de Nederlandse positie onhoudbaar geworden.

In 1962 kwam Nieuw-Guinea onder tijdelijk bestuur van de Verenigde Naties te staan. Een half jaar later droegen die het gebied over aan Indonesië. Nederland bedong wel nog dat er binnen tien jaar een referendum zou worden gehouden onder de voltallige bevolking. De Papua’s zouden dan zelf kunnen kiezen of ze deel van Indonesië zouden worden, of verder zouden gaan als soevereine staat.

In 1969 vond onder toezicht van de Verenigde Naties de ‘Act of Free Choice’ plaats, achteraf ook wel de ‘Act of No Choice’ genoemd. Het referendum bleek een democratische schijnvertoning, waaraan in plaats van de hele bevolking slechts 1025 stamoudsten mochten deelnemen. Verleid met valse beloften en cadeaus, slecht voorgelicht en onder veel druk kozen zij unaniem voor aansluiting bij Indonesië.

Zo kwam het dat West-Papua in 1969 definitief werd overgeleverd het Indonesische regime. Vanaf dat moment voerden de Papua’s een onafhankelijkheidsstrijd die door Jakarta met harde hand werd onderdrukt.

Meer dan dertig jaar na dato, toen het Soeharto-tijdperk ten einde was, ging het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken onder leiding van minister van Aartsen akkoord met een onderzoek naar deze frauduleuze zaak. Pieter Drooglever onderzocht de kwestie en kwam met een weinig verrassende conclusie: de bevolking van voormalig Nieuw-Guinea had in 1969 geen eerlijke kans gehad op zelfbestuur.

Historicus en Papua-kenner Cees Lagerberg vindt Drooglevers conclusies te soft. Een dag voordat Drooglevers studie uitkwam, publiceerde hij het boek ‘Schuldig zwijgen’. Daarin stelt hij dat de VN, Amerika en ook Nederland direct verantwoordelijk zijn voor de onderdrukking en genocide waaraan het Papua-volk de afgelopen decennia is blootgesteld.

De Nederlandse regering doet weinig met de twee boeken. Minister Bot wil Indonesië niet voor het hoofd stoten en heeft dan ook geweigerd om Drooglevers studie in ontvangst te nemen. Voormalig minister van Aartsen deed dat in zijn plaats.

De studie heeft weinig nieuws gebracht, maar de discussie laaide weer even op. De Papua’s waren met spandoeken in het nieuws, maar de politieke erkenning waar ze op hadden gehoopt, is er niet gekomen.

Marl Pluijmen

Boeken:
Pieter Drooglever ‘Een Daad van Vrije Keuze. De Papoea's van westelijk Nieuw-Guinea en de grenzen van het zelfbeschikkingsrecht'
Cees Lagerberg ‘Schuldig zwijgen’