Van aanbeden held tot verguisde dictator Soekarno als president

Na de onafhankelijkheid is Indonesië een federatie, waarbij de verschillende deelstaten een behoorlijke mate van autonomie hebben. Soekarno wil echter eenheid in zijn land. Halverwege 1950 wordt daarom de federatieve structuur onder flinke druk van Soekarno afgeschaft.

Als in 1962 Nederland onder hoge internationale druk Nieuw-Guinea overdraagt, heeft Soekarno zijn doel verwezenlijkt. Zijn leuze ‘Van Sabang tot Merauke’, ofwel van het noordwestelijke puntje van Sumatra tot de meest zuidoostelijke stad van Nieuw Guinea, is nu werkelijkheid. Ook de invoering van één taal is dan al ver gevorderd.

De jonge Indonesische republiek van 1950 kent een staatsvorm met een parlementair systeem, waarin de president niet veel meer is dan een constitutioneel staatshoofd zonder macht. Soekarno kan het niet laten zich toch actief met het beleid te bemoeien. Dat kan ook omdat Indonesië in die tijd politiek gezien erg instabiel is.

Soekarno ergert zich aan zijn gebrek aan macht en de politieke onrust. In juli 1959 hakt hij de knoop door: Indonesië gaat terug naar de grondwet zoals die in 1945 is opgesteld en waarin de president grote macht heeft Het land wordt een ‘geleide democratie’ met de president (Soekarno) aan het hoofd.

‘Verdeel en heers’ is de tactiek van Soekarno. Hij houdt zowel het leger, als de diverse religieuze groepen, als de communisten te vriend en vaart ondertussen zijn eigen koers. Maar hij wordt ouder, er doen steeds meer verhalen de ronde over een slechte gezondheid.

Bovendien gaat in de jaren zestig de economie van Indonesië erg achteruit. Zowel binnen het leger als binnen de PKI, de twee machtigste organisaties van Indonesië in 1965, beginnen groepen zich op te maken voor de strijd om de macht.

In 1965 wordt een poging tot een staatsgreep gedaan. Wie er daadwerkelijk achter deze ‘Gestapu’ zit blijft tot op de dag van vandaag onbekend.

Twee weken na de Gestapu benoemt Soekarno majoor-generaal Soeharto tot commandant van het leger. De benoeming is afgedwongen. Het is het begin van het einde. Stap voor stap ontfutselt Soeharto de macht aan de president. Grote demonstraties bevorderen de afbraak van Soekarno.

In de laatste periode van zijn leven verzet Soekarno zich niet meer tegen zijn langzame teloorgang. Hij moet zijn paleis in Bogor verlaten, mag zijn familie niet meer zien, staat onder permanente bewaking. Soeharto doet er alles aan de eerste president van Indonesië uit het collectieve geheugen van de natie te laten verdwijnen. Soekarno sterft in eenzaamheid, op 21 juni 1970, 69 jaar oud.

De naam van Soekarno werd tijdens het regime van Soeharto een taboe. In 1998 wordt Soeharto zelf aan de kant gezet. Sinds die tijd kreeg Soekarno zijn status als vader des vaderlands terug. Hoewel de meningen over hem verdeeld blijven. Dat Soekarno Indonesië aanzien in de wereld gaf staat buiten kijf, maar voor sommige Indonesiërs is Soekarno nog altijd een held, anderen blijven hem een dictator vinden.

Renate Ammerlaan

Bron:
Andere Tijden: 100 jaar Soekarno (donderdag 7 juni 2001)

OVT zendt een drie-delige serie uit over de coup in Indonesië die in 1965 een einde maakte aan de macht van Soekarno: 25 sept., 2 okt. en 9 okt., radio 1.