Main Content

Verraders, helden en weglopers Kijken naar deserteurs

  • 18 augustus 2006
In de eerste wereldoorlog was het gebruikelijk om de kortste en de langste soldaat van een regiment samen op de foto te zetten. Over het risico dat ze liepen, hadden ze echter weinig te zeggen.
Zoom
In de eerste wereldoorlog was het gebruikelijk om de kortste en de langste soldaat van een regiment samen op de foto te zetten. Over het risico dat ze liepen, hadden ze echter weinig te zeggen.

De Britse regering, zo meldt de NOS donderdag, wil eerherstel voor ruim 300 militairen, die in de Eerste Wereldoorlog wegens lafheid zijn gefusilleerd. Het besluit komt na een lange procedure voor eerherstel van soldaat Harry Farr. Hij werd in 1915 vijf maanden behandeld voor een oorlogsneurose. Toen hij daarna naar het front weigerde terug te keren, werd hij ter dood veroordeeld. Andere Tijden had hierover al in 2001 een uitzending, naast andere afleveringen over desertie en de Eerste Wereldoorlog.

Verraders, helden en weglopers

Ook Nederland heeft zijn verleden met deserteurs en executies. Bij de strijd om de Grebbeberg in mei 1940 werd sergeant Johan Christiaan Meijer wegens desertie ter plekke door een militaire rechtbank te velde ter dood veroordeeld en geëxecuteerd. Over die executie, bedoeld om een afschrikwekkend voorbeeld te stellen, is na de publicatie van Lou de Jong’s deel 3 in 1970 veel beroering ontstaan. Er bleken veel vraagtekend te plaatsen bij de rechtsgeldigheid van het proces. Tot een officiële rehabilitatie van sergeant Meijer is het nooit gekomen. Wel werd in 2000 op de begraafplaats van Dieren, waar Meijer begraven ligt, op particulier initiatief een gedenksteen geplaatst.
AVRO’s Televizier maakte in 1992 een documentire over de zaak-Meijer, die helaas niet online te bekijken is.

De grootste dienstweigering kende Nederland na de Tweede Wereldoorlog toen duizenden jongens weigerden om als soldaat naar Indië verscheept te worden: zogenaamd om rust en orde te herstellen en de Japanners te bestrijden, maar in feite om een koloniale oorlog tegen Indonesië uit te vechten. Vele weigeraars werden tot zeer lange gevangenisstraffen veroordeeld. Sommigen werden als dwangarbeider in de Limburgse mijnen tewerkgesteld, waar ze zij aan zij met veroordeelde nazi’s moesten werken. Vaak kregen die gratie en werden vrijgelaten, terwijl de Indiëweigeraars tot de laatste dag van hun veroordeling verplicht moesten doorwerken. Over de geschiedenis van de Indiëweigeraars maakte Andere Tijden een documentaire die via de link hiernaast te bekijken is.