Tachtig jaar gedwongen emigratie Britse gevangenen: de eerste Europese kolonisten van Australië

Aan het einde van de 18de eeuw waren de Engelse gevangenissen overvol. Men geloofde dat de misdaad in het land sterk toenam. Dat had tot gevolg dat men op het idee kwam om het verre onbekende continent Australië als een soort gevangenis te gebruiken. Maar waar kwamen al die misdadigers in Engeland opeens vandaan?

Een belangrijke oorzaak was de verloren Onafhankelijkheidsoorlog tegen de Amerikanen (1776-1783). De kolonie was tot dan gebruikt om daar gevangenen heen te zenden. Die voor het gevangenissysteem zo ontlastende transporten waren dus voorgoed afgelopen.

Daarnaast had industrialisatie voor een bevolkingsexplosie en een trek van het platteland naar de steden met fabrieken gezorgd. Voor de sterk gegroeide stadsbevolking bleken niet voldoende banen te zijn, zodat velen, vooral jongeren, werkloos werden.

Armenhuizen en Armenwetten waren niet ontworpen voor een dergelijke massa werkzoekenden. Een deel van de ontwortelde stadsjeugd koos daarom vol enthousiasme voor de misdaad. Dat was geen wonder, want ze hadden meestal weinig te duchten van misdaadbestrijders.

Het ontbrak Engeland aan een effectieve centraal geleide politiemacht. Bovendien waren de opsporingsmethodes bijzonder primitief. Desondanks werden er door middel van een netwerk van informanten en politiespionnen enerzijds en draconische wetten anderzijds veel misdadigers opgepakt. Teveel voor de gevangenissen in ieder geval.

Omdat de gevangenissen overvol raakten werden veroordeelden op onttakelde oude transportschepen en oorlogsbodems op de rivier de Theems in Londen en zuidelijke marinehavens opgesloten. De besmettelijke ziekte tyfus maakte een einde aan deze noodoplossing.

De gezagsdragers concludeerden dat de transporten van misdadigers naar een kolonie hervat moesten worden. In 1785 kwam een commissie bijeen om te beslissen waar de gevangenen heen zouden worden gebracht. In eerste instantie werd aan Afrika gedacht.

In 1770 had de Engelse ontdekkingsreiziger kapitein Cooke de oostkust van het Australië in kaart gebracht. Naar dit grote afgelegen en grotendeels onbekende continent aan de rand wereld zouden de gevangenen verscheept worden, besloot de commissie.

In januari 1788 kwam het eerste transportschip met ongeveer zevenhonderd gevangenen aan in Australische Botany Bay. Er zouden nog 160.000 lotgenoten volgen. Het systeem bleef tot in 1868 bestaan.

Joris Smeets

Bron:
Robert Hughes ‘De fatale kust. Het epos van Australië’ (1988)