Het begin van het Nederlandse poolonderzoek wordt natuurlijk gemarkeerd door Willem Barentsz. In de jaren 1594-1597 zocht Terschellinger Willem Barentsz in opdracht van cartograaf Petrus Plancius een noordoostelijke zeilroute naar Azië. Die route vond hij nooit, wel ontdekte hij Spitsbergen. Barentsz werd beroemd door zijn overwintering op Nova Zembla. De zee tussen Spitsbergen en Nova Zembla draagt sindsdien zijn naam. Bovendien legde Barentsz met zijn reizen en verslagen de basis voor de Nedrlandse walvisvaart. Tot in de 19e eeuw -toen de walvis in de Noordelijke wateren vrijwel was uitgestorven- zouden Nederlandse walvisvaarders actief blijven in de zeeën rond Spitsbergen, Jan Mayen en Groenland.

In dezelfde periode dat Willem Barentsz op zoek is naar een noordelijke doorvaart, zeilt Dirk Gerritsz Plomp via de Straat van Magelhaen zuidelijk langs Amerika op weg naar Indië. In september 1599 wordt zijn schip door een storm ver naar het zuiden geblazen. Volgens één historische bron heeft hij daarbij een bergachtig land gezien dat erg op Noorwegen in de winter zou lijken. Plomp mag je daardoor als de vermoedelijke ontdekker van Antarctica beschouwen.

In 1616 zeilen Jacob Lemaire en Willem Cornelisz Schouten ten zuiden van Kaap Hoorn langs en bewijzen daarmee dat Vuurland een eiland is en niet behoort tot het onbekende, vermoedelijk door Plomp gesignaleerde "Zuidland". Pas in 1820 wordt Antarctica definitief "ontdekt" door de Rus Bellinghausen. Nederland speelt dan internationaal geen rol meer in het poolonderzoek.

In 1879 wordt in Hamburg een eerste internationale poolconferentie gehouden, waar afgesproken wordt een Internationaal Pooljaar te organiseren. Buys Ballot, directeur van het KNMI, zorgt er voor dat ook Nederland meedoet. Het onderzoeksschip de Willem Barents komt echter -de geschiedenis herhaalt zich!- vast te zitten in het poolijs bij Siberië waardoor de onderzoeksresultaten tegenvallen.

In 1932/33 doet Nederland mee aan het tweede Internationale Pooljaar. In Angmagssalik op de Oost-Groenlandse kust wordt onderzoek verricht naar aardmagnetisme. De latere Nobelprijswinnaar Niko Tinbergen (broer van de even gelouterde econonoom Jan Tinbergen) reist met de Nederlandse expeditie naar Angmagssalik om onderzoek te doen naar de ecologie en ethologie van poolvogels.

Na de Tweede Wereldoorlog krijgt Nederland weer oog voor de poolwateren. In 1946 vaart een nieuwe "Willem Barentsz" uit om in de Zuidelijke ijszeeën weer op walvisjacht te gaan. Het is een lucratieve manier om aan de na de oorlog zeer schaarse vetten te komen. De moderne walvisvaart blijft lucratief totdat in de jaren zestig als gevolg van overbevissing de walvis definitief lijkt uit te sterven. In 1965 stopt Nederland met de commerciële walvisvaart en wordt binnen enkele jaren één van de fanatiekste bestrijders van de walvisvaart. De nieuwe milieuorganisatie Greenpeace vestigt zijn hoofdkantoor in Amsterdam en krijgt in Nederland een grote aanhang.

Wetenschappelijke interesse voor de poolstreken is er in Nederland in de jaren zestig nauwelijks. Een deelname aan een Belgische Zuidpoolexpeditie in 1963 is het enige tastbare.

Pas in 1984 wordt de draad weer opgepakt. Wim Thomassen, de Rotterdamse burgemeester, is één van de grote initiators. Grootschalig is het allemaal niet: de benodigde budgetten moeten bij elkaar gebedeld worden. Wel wordt er historisch onderzoek op Spitsbergen uitgevoerd: voor het eerst krijgen we daardoor een wetenschappelijk beeld van de oude walvisvaart in het beroemde "Smeerenburg".

Met een grootschalige deelname aan het Internationale Pooljaar 2007/08 is de belangstelling in Nederland voor de poolstreken weer terug van weggeweest. Eigenbelang is daarbij niet geheel vreemd: door de globale opwarming en de stijgende zeespiegel loopt Nederland als eerste direct gevaar als de huidige klimatologische tendens zich voortzet! Met grote belangstelling wordt uitgekenen naar de resultaten.