En komen daarna met een bizarre theorie Wetenschappers spelen met oude schaatsen

Door Jurryt van de Vooren

Het idee is goed: probeer schaatsen te maken zoals onze verre voorouders dat deden en onderzoek hoe die over het ijs glijden. Federico Formenti van de Universiteit van Oxford was één die onderzoekers, die replica´s maakte van oeroude schaatsen van dierenbeenderen. Als voorbeeld werden exemplaren uit onder meer het British Museum gebruikt. De conclusies die ze hieruit trekken zijn echter nogal vreemd – heel vreemd zelfs.

Om met de deur in huis te vallen: de studie zegt dat het zeer waarschijnlijk is dat er 5.000 geleden voor de eerste keer werd geschaatst in het zuiden van Finland. Daar zijn namelijk veel kleine meren - ideaal om op te schaatsen, omdat de afstanden zo werden ingekort. Het is tenslotte korter om over ijs te gaan dan om het meer te lopen – ontegenzeggelijk waar. De geschiedenis van het schaatsen begint dus in Finland – klaar.

Maar hoe kan zo’n verregaande conclusie worden getrokken na wat baantjes op replica’s? Er zijn wel meer gebieden vol rivieren, sloten en meren: Friesland bijvoorbeeld en ongetwijfeld nog veel meer. En hoe weten we zeker dat het Finse landschap van 5.000 jaar geleden precies hetzelfde is als nu? Trouwens: misschien werd er 8.000 geleden al geschaatst in het huidige Canada – wie zal het zeggen? Veel resten van oude schaatsen zijn namelijk al lang verdwenen en zullen nooit meer worden teruggevonden.

In de Sportgeschiedenis-encyclopdie over de geschiedenis van het schaatsen schrijft Marnix Koolhaas hierover:

‘Voor de gangbare theorie dat de schaatsschenkel zich ontwikkeld heeft uit de vanuit Lapland afkomstige sneeuwschoen, bestaat geen archeologische ondersteuning. De oudst bekende schenkels of glissen dateren uit de late Bronstijd. Uit deze periode van 1200 tot 600 vr Christus zijn vondsten bekend uit Hongarije, Thüringen, Zwitserland, Bosnië en de Oekrane.

Toch zeggen ook deze vindplaatsen weinig over de plaats waar de mens zijn eerste schaatservaring moet hebben opgedaan. Alleen in moerasachtige gebieden met een specifieke zuurgraad hebben oude schenkels de kans om geconserveerd én teruggevonden te worden. Bovendien moeten de schenkels als schaatsbot herkend worden, en ook dat levert vaak problemen op.

In de Nederlandse en Vlaamse rivierdelta zijn glissen gevonden vanaf 800 na Christus. Vermoedelijk werd er in onze contreien ook al eerder geschaatst. Het toen nog grotendeels onbedijkte landschap schiep eeuwenlang in strenge winters enorme ijszeeën. Als deze ijsvlaktes nog niet door sneeuw bedekt waren, moet het heel lastig geweest zijn om je daar anders dan op schenkels gemakkelijk over te verplaatsen.’

Aldus Koolhaas. Het onderzoek van Formenti en zijn vrienden heeft eigenlijk niets nieuws gebracht, behalve een wereldvreemde theorie. Juist het meest interessante aspect van hun onderzoek zien de wetenschappers over het hoofd.

De BBC meldt namelijk: ‘De botten (onder de schaatsen) hebben weinig wrijving in vergelijking met de moderne schaatsmessen vanwege het achtergebleven vet onder de botten.’ Dit is wél informatie die is te herleiden van het hergebruik van oude schaatsen.

Maar kan dat betekenen dat de weerstand van de huidige schaatsen verminderd kan worden als we oude en vergeten technieken toepassen? In het topschaatsen worden vermogens uitgetrokken om een fractie van een seconde sneller te zijn en daarvoor worden nieuwe technieken aangewend. Misschien blijkt het dus al genoeg te zijn om met oude botten te gaan schaatsen.

Als Sven Kramer op deze Tweede Kerstdag nog snel een kalkoen afkluift en daarna de overgebleven botten onder zijn schaatsen plakt, wordt hij dit jaar onbedreigd wereldkampioen en sporter van het jaar.