Een vergeten held uit de Nederlandse sportgeschiedenis is Coen de Koning. Hij is de enige schaatser die niet alleen twee keer de Elfstedentocht (1912 en 1917) won, maar ook een werelduurrecord reed en wereldkampioen werd. Dat zijn naam vaak zou terugkomen bij het project was te verwachten, maar dat er bewegende beelden uit 1917 zouden bestaan van deze schaatser was een grote sensatie. En daar bleef het niet bij. De kleinzoon van De Koning kwam met nóg een verrassing: de complete memoires van zijn schaatsende grootvader, waarvan slechts delen bekend waren.

De in 1956 overleden de Koning begint bij het begin: ‘Ik ben geboren op 30 maart 1879 te Edam. Mijn vader was Jacobus de Koning, geboren te Prinsenbeek bij Breda. Mijn moeder was Catharina Maria Elisabeth Turkenburg, geboren te Delft, Zuid-Holland. Toen ik 22 jaar was, had ik zes broers en vier zusters. Dus een gezegend huishouden. Mijn vader was aannemer, metselaar en stukadoor.’

In 1912 was De Koning net in Deventer voor provinciale schaatswedstrijden toen hij hoorde van een grote schaatstocht door Friesland. ‘Ik stelde mij telefonisch in verbinding met het bestuur van de Friese Elfsteden en vroeg of deze zou doorgaan, waarop ik een bevestigend antwoord mocht ontvangen. Dus ben ik op de trein gestapt naar Leeuwarden. Ik had van de Friese Elfstedentochtwedstrijd nooit eerder gehoord.’ Tweehonderd kilometer later had hij deze gewonnen.

Vroeger was alles anders: in 1917 had De Koning bijvoorbeeld de merkwaardige ervaring dat er geen stempelposten waren, zodat hij in een café een krabbel haalde. ‘Later hoorde ik dat er geen controleurs waren, omdat ik volgens schema overal anderhalf uur te vroeg was aangekomen.’ Hij won opnieuw en werd de eerste die de Tocht twee keer op zijn naam schreef.

De schaatser stond nog even stil bij wat hem in Hindeloopen overkwam: ‘Bij de burgemeester stond een fotograaf met een filmapparaat en de burgemeester vroeg mij even voor hem te willen rijden. Ik heb hieraan voldaan, en toen ging ik op weg naar Stavoren.’ En juist die filmbeelden zijn, verstopt in een oude nitraatfilm van Willy Mullens, teruggevonden en worden vanavond vertoond!

Naast bewegende beelden is er een radio-interview uit 1954 met het VARA-programma ‘Zestig minuten voor boven de zestig’. Het was vlak voordat De Koning zou overlijden en daarmee zijn laatste publieke optreden. De Koning sprak met Evert Garritsen over zijn twee Elfstedenzeges, en deed aan het slot een uiterst emotionele oproep. De Elfstedenheld barstte in tranen uit nadat Garristen vroeg of De Koning nog een boodschap had voor de jeugd. Zonder aanwijsbare redenen snotterde De Koning met overslaande stem dat de jongeren serieus voor de sport moesten leven, zoals hij ook altijd had gedaan.

Coen Rams gaf in het nawoord van de memoires van zijn grootvader een aanwijzing voor die emoties: ‘Coen de Koning verwachtte van jongeren dat zij dezelfde discipline opbrachten als hij altijd had gedaan. Dat bleek in de meeste gevallen te veel gevraagd.’