Stasi-film maakt einde aan gedweep met DDR
Voor de zoveelste keer is het een film die de Duitsers helpt hun gevoelens te beleven en te benoemen. In 1978 was het de televisieserie Holocaust die Duitsland wakker schudde. In 2003 was het de film Good Bye Lenin die een golf van heimwee te weeg bracht naar de tijd van de DDR. En nu is het Das Leben der Anderen die met zijn trefzekere verbeelding van de Stasi praktijken anno 1984 een eind maakt aan de ostalgie en die het DDR verleden weer in perspectief plaatst.
De speelfilm, gemaakt door de debuterende regisseur Florian Henckel von Donnersmarck gaat over de belevenissen van een Stasi-officier die met het klimmen der jaren steeds meer gaat twijfelen aan het nut van zijn werk en aan het socialisme in het algemeen. Als gevolg van deze innerlijke gewaarwordingen wordt hij steeds milder en begint hij zelfs menselijke trekjes te vertonen.
Volgens Stasi-deskundige Beatrice de Graaf geeft de film de beklemming en angst van de Oost-Duitsers goed weer. Maar het is ook een verhaal dat onmogelijk is. Niemand, aldus de Graaf, heeft ooit mededogen ondervonden van een Stasi-officier. ‘In die hele geschiedenis van 40 jaar zijn er twee Stasi-officieren geweest die zijn veroordeeld en uiteindelijk geëxecuteerd vanwege verraad. In beide gevallen ging het de Stasi-functionarissen om zichzelf en niet om hun slachtoffers, hun barmhartigheid leverde hen persoonlijk gewin op, het ging om geld. De hele organisatie van de Stasi maakte een persoonlijke band tussen slachtoffer en dader trouwens ook onmogelijk.’
Ook Duitsland deskundige van de Universiteit van Amsterdam Willem Melching heeft bewondering voor de film, die naar hij zegt, uitstekend weergeeft hoe geraffineerd en subtiel de bevolking te grazen werd genomen. Melching twijfelt echter aan het bestaan van een ‘aardige Stasi’. Of zoals een van de slachtoffers van de Oost-Duitse geheime politie het ooit zei: ‘Socialisme met een menselijk gezicht bestaat niet; Stasi met een menselijk gezicht bestaat helemaal niet.’
Zondag in OVT een interview met historicus Willem Melching over Das Leben der Anderen.
