Arnhem won tot veler verrassing die race en Jan Vaessen werd alom aangewezen als de man achter het prijswinnende plan van Arnhem. ,,Dit plan is niet op een achternamiddag tot stand gekomen. Hier is jarenlang denkwerk aan voorafgegaan. Dit is het levenswerk van Jan Vaessen" , jubelde de Gelderse gedeputeerde Hans Esmeijer in De Stentor, een krant in die regio. En concurrent De Gelderlander schreef een uitvoerig en juichend getoonzet portret over "Der Macher" uit de museumwereld.

Bij alle bewondering toch even een kleine kanttekening. Want bij een nationaal historisch museum hoort ook een nationaal geheugen en dat lijkt ons even in de steek gelaten te hebben. Het plan om Nederland te verrijken met zo'n aanwinst werd op 21 november 2005 in een vlammend artikel op de opiniepagina van NRC Handelsblad immers in rake bewoordingen van tafel geveegd. Het zou beter zijn, zo betoogde de scribent, goede initiatieven van al bestaande historische musea te honoreren, en daarnaast ondersteuning te geven aan vernieuwende onderwijsprojecten en brede, publieksgerichte producties. Die mening werd niet geuit door de eerste de beste, nee, door een man van gezag in de Nederlandse museumwereld, door.... Jan Vaessen!

Hoe zat dat toen? Er dreigde, twee kabinetten-Balkenende geleden, een Centrum voor Geschiedenis en Democratie te komen, op voorspraak van minister Van der Hoeven van Onderwijs. Minister Pechtold was er ook bij betrokken. De museumwereld was tegen. Daar houden ze niet van nieuwe musea, want iedere concurrent is een bedreiging voor de eigen subsidie. Vaessens vlammende stuk was goed gepland: het kwam aan de vooravond van een zogeheten "expert-meeting", een bijeenkomst van mensen uit de museum- en geschiedeniswereld waarin over het nieuwe centrum zou worden gediscussieerd. Andere Tijden was er ook uitgenodigd. Het stuk van Vaessen zette daar de toon: ik was er, in totale verbijstering, persoonlijk getuige van dat iedereen die een positief woord over zo'n centrum durfde uit te brengen direct vanuit de museumhoek werd afgeblaft. Met Vaessen in de hoofdrol.

Het viel me ook op hoe ongelooflijk boos hij bleek te kunnen kijken naar iedere voorstander van een nationaal historisch museum. Het plan dat toen ter tafel lag werd overigens geheel terecht niet in uitvoering genomen: het was veel te duur en totaal niet levensvatbaar, het werd daarenboven door het hooggeprezen onderzoeksbureau Twijnstra en Gudde op ongekend amateuristische wijze gepresenteerd.

Wat zou er met Jan Vaessen sindsdien zijn gebeurd? Wel, hij is een ster in museumland, hij heeft het Openluchtmuseum eerst van de ondergang gered en er daarna de prijs voor het meest innovatieve museum van Europa mee gewonnen - hij kan dus wel wat. En hij leek consequent in zijn opvattingen, want in september 2006 zei hij nog tegen datzelfde NRC Handelsblad een nationaal historisch museum "gevaarlijk" te vinden. En die historische canon, van de commissie-Van Oostrom, vond hij ook al helemaal niks. Hij zei in dit kranteninterview letterlijk: "De canon is bedoeld om sociale cohesie te bevorderen, maar hij doet waarschijnlijk het tegenovergestelde. Hij sluit mensen uit. Een nationaal museum legt zo'n canon voor twintig jaar vast, dat betekent uitsluiting in het kwadraat. Heel gevraarlijk."

Maar goed, dat was tien maanden geleden - en er gaat niets boven een wendbare geest. Jan Vaessen heeft in de tussentijd een plan gemaakt voor een spectaculair museum, waarmee hij minister Plasterks hart gestolen heeft. Het zal in vijftig vensters de canon aanschouwelijk maken en daarmee een onmisbaar doel worden voor gezinsuitjes en schoolreisjes. Jan Vaessen heeft het hem weer gelapt - Jan Vaessen, "Der Macher" in museumland. In zijn regio is hij inmiddels heilig verklaard - begrijpelijk. In het portret in de Gelderlander vertrouwt hij de verslaggevers toe dat Louis Paul Boon zijn grote held is. Van hem is ook Vaessens levensmotto: 'Schop de mensen een geweten.' Met een kleine variant hebben we daarmee meteen een mooi motto voor het Nationaal Historisch Museum, voor boven de ingang: "Schop de mensen een geheugen".

Reageren op dit bericht? Schrijf uw reactie in het GASTENBOEK (zie voorpagina)