De bron voor deze explosie van historische activiteit ligt bij schrijver Geert Mak en historicus Gijsbert van Es. Zij brachten, uit zorg over de gebrekkige historische kennis van veel Nederlanders, een aantal prominente historici samen. Binnen dat gezelschap werd het idee ontwikkeld om de nieuwe canon van de Nederlandse geschiedenis te verbinden aan een documentaire televisieserie. Later ontstond de gedachte daar een heel netwerk van regionale, lokale en multimediale activiteiten omheen te weven. Mak zelf schrijft, samen met de eerder genoemde prominente historici onder de titel "Verleden van Nederland" een rijk geïllustreerd overzichtswerk. Verder komen er een dvd-box, een educatief traject voor basis- en voortgezet onderwijs, een website en dus de tv-serie, die wordt uitgezonden van oktober tot december 2008.

De televisieserie, uit te zenden door NPS en VPRO, zal worden gepresenteerd door Charles Groenhuijsen. De voormalige presentator van NOVA en correspondent van de NOS in de Verenigde Staten maakt daarmee najaar 2008 zijn rentree op de Nederlandse televisie. Groenhuijsen, die geschiedenis studeerde in Utrecht, heeft de uitnodiging vol ambitie aanvaard nadat duidelijk was geworden dat Geert Mak door tijdgebrek van de presentatie moest afzien. Het project is omvangrijker geworden dan aanvankelijk was voorzien, terwijl Mak zelf steeds meer verplichtingen in het buitenland heeft, nu zijn boek "In Europa" in meer dan tien landen in vertaling uitkomt. Charles Groenhuijsen spreekt van een "schitterend project" waarin vakmanschap en kwaliteit voorop staan - "precies waar mijn hart naar uitgaat en waar de publieke televisie voor is opgericht". In acht meeslepende vertellingen zal deze serie de televisiekijker, op een nieuwe en eigentijdse manier, meenemen langs meer dan 2000 jaar Nederlandse geschiedenis. De serie wordt geproduceerd door IdtV Docs.

De ambitieuze televisieserie wordt op dit moment met groot enthousiasme ontwikkeld. Een bijzondere groep mensen is hierbij nauw betrokken. Er is een researchredactie van vier historici aan de slag, onder leiding van de journaliste dr. Aukje Holtrop. Verder werken mee prof. dr. Jan Bank (emeritus hoogleraar Vaderlandse Geschiedenis Leiden), prof. dr. Piet de Rooy (hoogleraar Nederlandse Geschiedenis Universiteit van Amsterdam), dr. René van Stipriaan (specialist in de Nederlandse Gouden Eeuw), drs. Wim van der Weiden (museumconsulent), drs. Gijsbert van Es (adjunct-hoofdredacteur NRC Handelsblad), Geert Mak en de eindredacteuren Ireen van Ditshuyzen (voor IdtV) en Ad van Liempt (NPS).

In de campagneperiode, van 11 oktober tot 7 december 2008, zijn er naast de 8-delige documentaireserie in het hele land activiteiten, zoals tentoonstellingen, lezingen, festivals, en fiets- en wandeltochten, die op de behandelde periode aansluiten. Veel musea doen mee, evenals bibliotheken, archieven, muziekcentra, theaters en allerlei historische verenigingen. Verder hebben regionale omroepen hun medewerking toegezegd, evenals een groot aantal regionale kranten.

Bijzonder is ook dat alle scholen voor basisonderwijs én voortgezet onderwijs in het kader van Verleden van Nederland gratis 3x50 educlips (korte filmpjes) ontvangen, die aansluiten bij de in het onderwijs gangbare lesmethodes voor geschiedenis. Deze educlips, geschikt gemaakt voor drie niveau´s, verbeelden elk een venster van de Canon voor de Nederlandse geschiedenis. Vooraanstaande auteurs en tv-makers als Harry Geelen, Imme Dros en Frank Groothof werken mee aan de realisatie van de educlips.