De geschiedenis van het mirakel van Amsterdam Stille Omgang aan basis van Stille Tocht

- Zoom
- Afbeelding: Gezelschap van de Stille Omgang te Amsterdam
De nacht van zaterdag 17 op zondag 18 maart is het weer zover. Dan trekken tienduizenden moderne pelgrims -- veelal uit de provincie -- door Amsterdam in de Stille Omgang. Herdacht wordt dan dat op 15 maart 1345, nu 662 jaar geleden, zich in de Kalverstraat een klein wonder voltrok, dat bekend staat als het zogenoemde mirakel van Amsterdam.
De geschiedenis van het mirakel van Amsterdam
Want het was een wonder. Daar was men het destijds over eens. Een stervende man braakte een hostie uit, vervolgens werd zijn braaksel in het haardvuur geworpen. De volgende ochtend kwam de hostie ongeschonden uit het smeulende vuur te voorschijn, waarop een werkvrouw besloot het heilige kleinood naar de dichtstbijzijnde kerk te brengen. Nog geen etmaal later bevond de hostie zich opnieuw in het huis in de Kalverstraat. Tot tweemaal toe bracht de werkster het eetbare sacrale voorwerp terug naar de kerk, en tot tweemaal toe ‘toverde’ de hostie zich op miraculeuze een weg terug naar het stulpje in de tegenwoordige winkelstraat van de hoofdstad. Daarop besloot de rooms-katholieke kerk het wonder officieel te herkennen. Op de plaats van de woning werd een grote kerk -- de Heilige Stede -- gebouwd, die in de zestiende eeuw zou worden verwoest door de protestanten.
Tot in de zestiende eeuw gaf het mirakel aanleiding tot een jaarlijkse processie. Wanneer Amsterdam bij de zogenoemde alteratie in 1578 officieel overgaat tot het protestantse geloof, gaat de processie ondergronds. Vanaf dan is er in het woordgebruik sprake van ‘ommegang’. Deze wordt individueel of door kleine groepjes gelovigen gelopen, die, anders dan voorheen, niet met hun geloof te koop lopen, maar het in stilte belijden. Vandaar de naam: stille omgang. Deze door het ‘protestantse’ stadsbestuur gedoogde ‘onzichtbare’ bidtocht, werd in 1881 omgezet in de stille omgang, de groepsgewijze plechtige wandeling van katholieken, die de eerste nacht van zaterdag op zondag na de vijftiende maart wordt gehouden.
Sinds de invoering in 1881 heeft de stille omgang verscheidene vormen gekend. Rooms triomfalisme speelde een rol bij de religieuze optochten, maar tegelijkertijd was er ook altijd terughoudendheid van deelnemers die er geen kerkelijke manifestatie van wilde maken, maar de tocht zagen als bescheiden geloofsdaad op persoonlijke verantwoording. Volgens de mirakel-historicus Jan Peter Margry staat de stille omgang aan de basis van de stille dodenherdenkingstochten zoals bij de Waalsdorpervlakte na 1945. En ook de stille tochten tegen zinloos geweld, zoals we die tegenwoordig kennen, zouden schatplichtig zijn aan de omgang waarvan de historie teruggaat tot het kleine wonder van 1345.