"Levende legende" - "Heldenstatus" - "Meet je met De Ruyter": de ronkende teksten druipen van de panelen af. En de link naar nu is overduidelijk: een echte Hollandse jongen of meisje van Jan de Wit kiest voor een avontuurlijke baan in het leger of de marine.

Het lijkt erop dat Defensie -de grote sponsor van de door het Nederlands Instituut voor Militaire Historie ingerichte tentoonstelling- vooruitloopt op de problemen waar de Verenigde Staten mee te kampen hebben. Door de grote verliezen in Irak hebben een Amerikanen een groot tekort aan nieuwe rekruten. De voortdurende beelden van in stars-en-stripes gewikkelde lijkkisten die uit vliegtuigen worden geladen en de beelden van geamputeerde en zwaar verminkte Irak-veteranen hebben het animo voor een "spannende baan in het leger" aan de overkant van de oceaan fiks getemperd.

Het Nederlandse leger heeft in Afghanistan nog maar één "echt" oorlogsslachtoffer te betreuren gehad. Op 20 april kwam korporaal Cor Strik van de Luchtmobiele brigade om het leven toen hij tijdens een voetpatrouille op een bom liep. Toch zijn er nu al jongens die weigeren om naar Afghanistan te gaan. De eerste veroordelingen van Afghanistanweigeraars zijn al uitgesproken. Hoe moet dat als er straks meer doden gaan valllen? De woorden van Balkenende gedachtig heeft het ministerie van Defensie de 400e geboortedag van Michiel de Ruyter dankbaar aangegrepen om propaganda te maken voor een baan in het leger of de marine.

De VOC-mentaliteit die we in de expositie voorgeschoteld krijgen kun je op z'n minst gekleurd noemen. "De heldendaden van De Ruyter, Tromp, Heyn, Evertsen, Van Galen, De Witt (???), Van Nes en andere vlootvoogden gaven de Gouden Eeuw een heroïsche omlijsting," zo meldt een paneel. Behalve het feit dat geen van de twee gruwelijk vermoorde broers De Witt ooit een stap op een schip gezet heeft, krijgen we ook een wat eenzijdige uitleg van de heldendaden. Succesvolle zeeslagen worden breed uitgemeten, maar over bijvoorbeeld de lucratieve slavenhandel of het uitmoorden van de bevolking van de specerijrijke Banda-eilanden geen woord. Op de vloer van het stadhuis worden de zeereizen van De Ruyter in kleurige lijnen over de aardbol getekend. Maar wat de lading was van de schepen die De Ruyter van Elmina aan de Afrikaanse goudkust naar Amerika navigeerde (slaven!) krijgen we nergens te lezen. Ook het feit dat De Ruyter zijn matrozen en mariniers zwaar onderbetaalde en zeer karig en slecht voedde (het geld dat hij zo overhield stak hij in eigen zak!), krijgen we nergens te lezen.

Zelfs het kabinet-Den Uyl krijgt op de tentoonstelling nog een veeg uit de pan: "De herdenking van zijn 300e sterfdag in 1976 had een sober karakter. Nationale helden waren toen uit de tijd. Dit jaar wordt de geboortedag van De Ruyter weer als vanouds gevierd" zo lezen we. Maar nu zijn we dankzij Balkenende en de te reanimeren VOC-mentaliteit weer "als vanouds" trots op onze roemruchte zeehelden. Dat we de geschiedenis daarvoor op ouderwets-nationalistische wijze verkleuren en censureren, moeten we daarbij blijkbaar voor lief nemen. Als op Schiphol straks weer lijkkisten uit Afghanistan gehuld in oranje-blanje-bleu de vliegtuigtrap worden afgedragen moet de illusie in stand blijven: hier is een held gestorven die zich kon meten met onze helden uit de 17e eeuw. Jongens en meisjes van Jan de Wit: meet je met Michiel de Ruyter en teken voor Afghanistan. Ook hij is in het harnas gestorven!

Marnix Koolhaas