Het Russische tsarenrijk was aan het begin van de 20e eeuw één van de machtigste staten. Een oorlog zou die positie kunnen ondermijnen, zo redeneerde de tsaar pragmatisch. Zijn voorstel voor een vredesconferentie werd met de nodige scepsis ontvangen. Alleen de Theodore Roosevelt, de president van de Verenigde Staten, reageerde positief. Den Haag werd gevraagd de conferentie te organiseren, aangezien hier in 1894 al een grote internationale conferentie over privaatrecht was gehouden.

Zo kreeg de conferentie, mede dankzij koningin Wilhelmina, een luisterrijk onderkomen in het Haagse paleis Huis ten Bosch, het woonpaleis van de huidige vorstin. Belangrijkste thema's van de conferentie: bevriezing van militaire uitgaven; verbod op gebruik van onderzeeërs, verbod op bombardementen vanuit luchtballonnen. Belangrijkste punt was aanvaarding van bemiddeling bij geschillen om oorlog te voorkomen.

Het Hof slaagde er in om al in de eerste jaren na zijn oprichting verschillende conflicten te beslechten. Tot uitbannen van oorlogen bleek het echter niet bij machte, maar wel tot stimuleren van andere grootse daden. Tussen deze eerste succesvolle conferentie en de tweede Haagse Vredesconferentie acht jaar later, speelde zich het veelbewogen wordingsproces van het Vredespaleis af.

In 1907 werd, vooral op initiatief van Andrew Carnegie, begonnen met de bouw van het Vredespaleis. In 1913 werd het Vredespaleis geopend.