Main Content

De teloorgang van een keizerlijk leven in woord en beeld In Europa+: Het Duitsland van Keizer Wilhelm II

  • 16 november 2007
Keizer Wilhelm II
Zoom
Keizer Wilhelm II

"Hart sein im Schmerz, nicht wünschen, was unerreichbar oder wertlos, zufrieden mit dem Tag wie er kommt, in allem das Gute suchen und Freude an der Natur und an den Menschen haben, wie sie nun einmal sind": met deze menslievende woorden richtte de Duitse keizer Wilhelm zich op 24 januari 1904 op een zogenaamde "Edison-wals" tot het Duitse volk. De opname is de oudste "politieke" toespraak waarvan het stemgeluid bewaard is gebleven. De complete toespraak is via de audiolink op deze pagina te beluisteren.

De teloorgang van een keizerlijk leven in woord en beeld

De keizer had na de opname in 1904 blijkbaar de smaak te pakken van het nieuwe medium, waarvan de opnames soms in combinatie met filmvertoningen in zaaltjes werden afgespeeld. Bij het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog in 1914 bediende de keizer zich opnieuw van de fonograaf. Zijn beroemde toespraak "An das Deutsche Volk" van 6 augustus 1914 laat horen hoe Duitsland zich diende voor te bereiden op een veldslag: "Es muss denn das Schwert nun entscheiden. Mitten im Frieden überfällt uns der Feind. Darum auf zu Waffen!" De oorspronkelijke opname uit 1914 is helaas verloren gegaan, maar vlak voor het einde van de oorlog heeft de keizer de toespraak opnieuw gehouden. Deze tweede opname, woordelijk gelijk aan de toespraak van 1914, kunt u via de audiolink op deze pagina beluisteren.

Hoe het met de keizer is afgelopen weten we allemaal. In de vroege ochtend van 10 november 1918 kwam Wilhelm II vanuit België met een colonne auto's aan bij de Nederlands grens in Eijsden. Het zou tot na middernacht duren voordat hij officieel de grens mocht passeren van de totaal verraste lokale autoriteiten. De regering kwam bijeen en besloot de keizer als vluchteling toe te laten.

Eerst in Amerongen, later in Doorn hield hij zich volgens de overlevering voornamelijk bezig met houthakken. Het Polygoonjournaal kwam er regelmatig langs om zijn verjaardagen voor het Nederlandse bioscooppubliek op film vast te leggen. Het noodlot van de geschiedenis wilde dat de keizer de Duitse bezetting van Nederland nog meemaakte, en in 1941 in Doorn overleed. De nazi's maakte er een ere-begrafenis van, en het gelijkgestelde Polygoonjournaal deed er uitgebreid verslag van.