Main Content

Friese heldin sluit zomerserie OVT af Mata Hari moet dood

  • 26 augustus 2008
de executie van Mata Hari
Zoom
de executie van Mata Hari

Ze is misschien niet de grootste, maar in elk geval de beruchtste Nederlander aller tijden. We hebben het vanzelfsprekend over Mata Hari: Friezin, exotische danseres en ten slotte spionne. Ze was, kort gezegd, te wild en te openlijk sensueel voor haar tijd, ondermeer daarom moest ze sterven, concluderen de gesprekspartners in de laatste aflevering van de OVT-zomerserie over beroemde executies.

Friese heldin sluit zomerserie OVT af

Zoals zovele geëxecuteerden, wist ook Mata Hari in stijl heen te gaan. Toen het zover was, en Margaretha Zelle in het jaar 1917 in de vroege ochtend van 15 oktober om drie uur uit haar cel werd opgehaald, hield ze zich bovenmenselijk flink. Ze deed haar kousen en een grijze japon aan, pakte haar lange handschoenen met een rij knoopjes, haar halve laarsjes en zette haar driekantige vilten hoed op. Tot de zuster die haar bewaakte en die in tranen uitbarstte, sprak ze: 'Wees maar niet bang, zuster. Ik zal weten te sterven zonder te wankelen. U gaat een mooie dood zien.'

Een kleine twee uur later vielen de schoten die aan het leven van 'de grootste spionne van de eeuw' een eind maakte en bestond Mata Hari nog slechts uit 'een stapel petticoats'.

Over de vraag waarom ze dood moest, zijn inmiddels boeken vol geschreven. Formeel moest Mata Hari sterven omdat bewezen zou zijn dat ze voor de Duitsers gespionneerd had ten koste van de Fransen. Het daadwerkelijk bewijs voor haar anti-geaillieerde activiteiten was echter flinterdun en berustte voornamelijk op een aantal onderschepte vijandelijke telegrammen.

Welbeschouwd was de voormalige erotische danseres, de Salomé van de vroege twintigste eeuw, al veroordeeld voordat haar proces begon. 'Een soort Messalina die een hele horde aanbidders' achter zich aansleepte, noemde haar aanklager haar. En eerder al omschreef haar ondervrager, kapitein Bouchardon, de Friezin als een 'met parels behangen' schepsel 'met dikke lippen en een donkere huid', meer op een wilde lijkend dan op een mens.

Wellicht had Mata Hari haar dood meer te danken aan haar vroegere leven als 'oosterse' danseres en courtisane, dan aan haar zogenoemde spioneren. 'Haar arrestatie veroorzaakte een sensatie en door haar voor het vuurpeloton te plaatsen symboliseerde men een reiniging, het verwijderen van de rotte appel uit de mand van de natie', schrijft biografe Julie Wheelwright over Nederlands meest beruchte en besproken vrouw uit de geschiedenis.

Zondag in OVT, schrijfster Céline Linssen, directeur van het Mata Hari Museum Evert Kramer, en zangeres Mirthe Bron over Mata Hari