De kraakbeweging, begin jaren '70 voortgekomen uit de Nieuwmarkt-protesten tegen de metro-aanleg, krijgt vanaf 1980 een radicaler karakter. Keerpunt is de ontruiming van een kraakpand aan de Amsterdamse Voldelstraat op 3 maart 1980. Met de inzet van tanks en helicopters ontaardt de ontruiming in een nachtelijke veldslag waarbij het meer geluk dan wijsheid is dat er geen doden vallen.
Ook in Nijmegen verharden daarna de verhoudingen tussen de krakers en de autoriteiten.

Niet zelden geïnitieerd door diezelfde kraakbeweging, staan de jaren tachtig te boek als een tijdperk van demonstraties. In Amsterdam vormen kraakpanden als de Groote Keyser en Vrankrijk (met een heel eigen subcultuur aan radiozenders, muziek en krantjes) de epicentra van – meer of minder gewelddadige – protestacties. Met name de kroning van Koningin Beatrix op 30 april 1980 staat gegrift in het nationaal geheugen. Hoewel de officiële RVD-film op een bijna communistische wijze het protest grotendeels buiten beeld houdt (zie archiefbeelden) staat Amsterdam tijdens de inhuldiging in brand: met het credo ‘geen woning geen kroning’ gaan krakers, radicalen of relschoppers de straat op. De ene groep om daadwerkelijk te protesteren, en de andere om simpelweg keet te schoppen. Terwijl Beatrix haar beloftes uitspreekt, ontruimt de ME kraakpanden. Betogers en ordetroepen staan recht tegenover elkaar en op stenenregens volgen keiharde ME-charges. De protesten worden meer of minder gesteund door linkse partijen, de Volkskrant, Vrij Nederland en de Vara. Die laatste partij zendt samen met Radio Stad Amsterdam live uit tijdens de rellen. (zie ook het artikel over Duyvendak eerder deze week) De Kroningsrellen luiden een trend tot radicalisering in, die duurt tot halverwege de jaren tachtig. Tegelijkertijd dragen de rellen bij aan politieke erkenning van de woningproblematiek.

De trend tot radicalisering blijkt ook tijdens de beruchte Nijmeegse Piersonrellen in februari 1981. Nijmegen is van plan een parkeergarage aan te leggen in het centrum van de stad. Hiervoor moet een huizenblok aan de Piersonstraat wijken. Als reactie barricadeert de lokale kraakbeweging de Piersonstraat in Nijmegen en bezet ze een aantal panden. De krakers dopen het gebied om tot ‘Vrijstaat de Eenhoorn’. Duizenden actievoerders steunen de krakers met vreedzame betogingen door het centrum van de stad. Wat begon als een vreedzaam protest, groeit snel uit tot een van de hevigste krakersrellen in de jaren tachtig. Dan besluit de gemeente na een aantal dagen om de krakers te verwijderen uit de Piersonstraat. Hierbij wordt geweld niet geschuwd: met behulp van traangas, wapenstokken, helikopters en tanks wordt een eind gemaakt aan de protesten.

Behalve de leegstand is ook de mogelijke komst van kernraketten naar ons land een omstreden thema. De grootste demonstraties van de jaren richten zich hiertegen. Op 21 november 1981 protesteren zo’n 400 duizend mensen op het Museumplein in Amsterdam tegen de plaatsing van nieuwe kernwapens in Europa. Twee jaar later zijn in Den Haag ruim een half miljoen protestanten op de been met het zelfde doel.

De protesten keren zich ook tegen kernenergie. Na demonstraties tegen centrales in het Duitse Kalkar (met een Nederlands aandeel) en Borssele in de jaren zeventig, neemt het verzet van de anti-kernbeweging toe. Zo verzamelen zich op september 1981 tienduizenden actievoerders bij de kerncentrale in Dodewaard. De politie kiest, mede door de verse herinnering aan de Piersonrellen, voor een harde aanpak van de duizenden actievoerders. Met traangas worden ze uiteen gejaagd, 120 mensen raken gewond. Eind september volgt nog een afsluitende demonstratie in Arnhem met maar liefst 40 duizend deelnemers. Na ruim een decennium protest tegen kernenergie, komt met de escalatie in Dodewaard een einde aan het radicale verzet.

Resultaat van de protesten is de Brede Maatschappelijke Discussie (BMD), vanaf 1982 georganiseerd door de regering. De BDM geeft een duidelijk signaal af: geen nieuwe kerncentrales en sluiting van de bestaande. Niettemin kondigt de regering plannen voor nieuwbouw aan. Pas in 1986, na het ongeval met de kerncentrale in Tsjernobyl, krijgen de protesten gehoor. Plannen voor uitbreiding van het aantal reactoren in Nederland gaan de la in en de veiligheid van de bestaande centrales komt centraal te staan.

Een van de grote raadsels van de jaren tachtig zijn de acties van de RaRa, de Revolutionaire Anti-Racistische Actie. Mikpunt van de RaRa is de supermarktketen Makro, actief in Zuid-Afrika, en oliemaatschappij Shell. Welke gezichten er achter de RaRa schuilgaan, is tot op heden niet zeker. De RaRa, fel tegen het apartheidsregime, sticht talloze keren brand in panden van de Makro en snijdt Shell-slangen door. De Makro besluit zich terug te trekken uit Zuid-Afrika. Later volgt een aantal (pogingen tot) bomaanslagen, als protest tegen het asielbeleid. Behalve Wijnand Duyvendak zijn tal van voormalige actievoerders thans gerespecteerde bestuurders, ondernemers of journalisten.