In het boek Handelingen van de Apostelen leren we de voormalig tentenmaker voor het Romeins leger Saulus van Tarsus (3-64/67 na Christus) kennen als een fanatiek vervolger van het net ontluikende christendom. Op weg naar Damascus om nog meer christenen te vervolgen ziet Saulus opeens het licht. We lezen in _Handelingen 9: 4-6_:

Toen hij onderweg was en Damascus naderde, werd hij plotseling omstraald door een licht uit de hemel. Hij viel op de grond en hoorde een stem tegen hem zeggen: ‘Saul, Saul, waarom vervolg je mij?’ Hij vroeg: ‘Wie bent u, Heer?’ Het antwoord was: ‘Ik ben Jezus, die jij vervolgt. Maar sta nu op en ga de stad in, daar zal je gezegd worden wat je moet doen.’

Prompt is Saulus bekeerd. Hij reist door naar Damascus en verandert zijn naam in Paulus. Hij sluit zich aan bij de volgelingen van Jezus en vanaf dan verspreidt hij het christendom, met Jezus als zoon van God en de beloofde Messias.

Zeer ongeloofwaardig. Dat vond student geschiedenis Thijs Voskuilen van de Rijksuniversiteit Groningen (RUG). Hij schreef in 2000 een scriptie van maar liefst vierhonderd pagina's over het onderwerp. Historicus Frank Ankersmit en theoloog Jan Bremmer begeleidden hem.

De centrale stelling: Paulus was Romeins spion. Voskuilen onderbouwde dit als volgt: Paulus kon zijn koers nooit zo snel en zo drastisch hebben gewijzigd. Veel waarschijnlijker was dat Paulus ook na zijn bekering in dienst van de Romeinen werkte. Paulus was volgens Voskuilen nooit werkelijk bekeerd, maar infiltreerde bij de christenen om de beweging te leren kennen én om verdeeldheid te zaaien. De preken van Paulus veroorzaakte namelijk grote onrust onder de christenen. Die vonden dat hij de woorden van Jezus verdraaide en hiermee een ander christendom op poten zette: Paulus predikte gehoorzaamheid aan het Romeins gezag en benadrukte het belang van belasting betalen. Zo kwam het de Romeinen wel heel erg goed uit. De vroege christenen vertrouwde Paulus niet en wilden hem vermoorden. Uiteindelijk moest hij vluchten.

Voskuilen wendde de brieven van Paulus aan als bewijs. Zijn bevindingen verwerkte hij tot een vuistdikke scriptie, een kort verhaal én een filmscript. Hij wist in ieder geval een aantal hoogleraren achter zich geschaard. Zo kon begeleider Ankersmit zich goed vinden in de theorie, maar met een nuance: Paulus had waarschijnlijk alleen in het begin een dubbele agenda, want op den duur geloofde hij ook daadwerkelijk. Ook andere gerenommeerde wetenschappers vonden de theorie plausibel.

Mede hierdoor trok de scriptie enorme mediaandacht. Voskuilen kon diverse keren op tv toelichting geven. Maar de storm waaide over en al snel waren er tegengeluiden te horen. 'Slecht onderbouwd en vol blunders. Kortom, een weinig overtuigende theorie', luidde een reactie in de universiteitskrant van de RUG. 'Paulus zou geheimagent zijn, maar hiervoor gaf Voskuilen geen bewijs, juist omdát het een geheime operatie zou betreffen.' Hij haalde alleen bepaalde passages aan uit de brieven van Paulus, waaruit zou blijken dat hij pro-Romeins was.

De scriptie van Voskuilen trekt nog altijd veel belangstelling, vanwege de verregaande claims. Zo zal de Amerikaanse uitgeverij die ook het dagboek van Anne Frank in het Engels publiceerde binnenkort een boek over de Paulustheorie uitgeven. Ook verwerkte The History Channel de theorie in een documentaire. Voor velen echter staan de claims in geen verhouding tot de aangevoerde argumenten. Omdat er veel onbekend is over het leven van Paulus, is er alle ruimte voor een eigen interpretatie. Dat Voskuilen hiermee origineel en creatief is omgegaan, moet hem worden nagegeven.

(Bron: Universiteitskrant RUG)