Herrie op de hei Geschiedenis herschreven: de affaire Vermaning

Amateurarcheoloog en grasmaaimachineslijper Tjerk Vermaning was een mediagenieke beroemdheid in de jaren zestig en zeventig. Met zijn vondsten toonde hij aan dat de mens zich tienduizenden jaren eerder dan de professionele archeologen hadden gedacht al in Drenthe had gevestigd.

Na 1975 brokkelde zijn reputatie langzaam af, aangezien men begon te vermoeden dat zijn vondsten vervalsingen waren. In dat jaar concludeerde Durk Stapert van het Biologisch-Archaeologisch Instituut te Groningen, dat de vondsten recent waren vervaardigd.

De door Vermaning gevonden handbijlen hadden met behulp van slijpapparatuur en glansmiddelen een oud voorkomen gekregen. De te verwachten sporen van vorstinwerking op de bijlen ontbraken echter.

Een rechtszaak, aangespannen door de provincie Drenthe die de opgravingen had gekocht, leidde in 1977 tot een veroordeling van Vermaning wegens oplichting. Het Gerechtelijk Laboratorium onderschreef de conclusies van Stapert, maar juist door enkele leidende amateurarcheologen bestreden.

In hoger beroep (1978) werd Vermaning vrijsproken, omdat niet bewezen werd geacht dat Vermaning zelf de stenen had vervaardigd. Daarbij liet het Hof in het midden of de stenen vals of echt waren. Dit arrest vergrootte onder de amateurarcheologen de onzekerheid.

Velen keerden zich dan ook van de vakwereld af en richtten, de APAN (Aktieve Praktijk Archeologie Nederland) op. De APAN zette zich in voor de rehabilitatie van Vermaning.

Vermaning gold als de underdog die de wetenschappelijke wereld voor schut zette. Hij was de lieveling van de pers, die in de geest van de tijd sowieso weinig met autoriteiten ophad. Vermaning was altijd goed voor sappige quotes. Zo zag hij zichzelf als de messias op het gebied van de oudheidkunde en zou _hij ze allemaal dood schieten, die wetenschappers_.