Zijn we over Wilhelmina met een biografie in twee dikke delen van de historicus Cees Fasseur zeer goed geïnformeerd, is van dezelfde auteur een uitgebreide levensbeschrijving van Juliana in de maak, Beatrix is historisch gezien verhoudingsgewijs een nog enigszins onbeschreven blad.

Dat ligt aan haar, want de vroegere ‘prinses glimlach’, houdt volk en pers graag op enig afstand, en dat ligt aan ons, want wij zijn soms wel eens geneigd te hard te oordelen, en nog teveel te vergelijken met haar moeder, de bloemetjesjurkenkoningin Juliana. Nog in 2000 noemden lezers van het Historisch Nieuwblad haar een ‘haaibaai’, een ‘kreng’ of gewoon zelfs een ‘tang’.

Maar het beeld van de nu zeventigjarige vorstin lijkt te kantelen. Als de tekenen niet bedriegen, ontstaat er meer sympathie voor ‘de koningin achter de komma’, die op eigen wat strengere wijze het vak uitoefent dan haar moeder.

Wat we van haar weten, danken we aan een handvol boeken. Allereerst is er het vlotte en smeuïge portret van de oranje-watcher J.G. Kikkert. Hieruit komt Beatrix te voorschijn als iemand die je juist om haar eigenwijsheid zou kunnen waarderen. Ze koos tegen alle bezwaren in voor haar Claus. Een wat grondiger studie is het boek van journalist Remco Meijer ‘Aan het hof. De monarchie onder Beatrix’. Beatrix, zo blijkt, houdt niet van keuvelen over koetjes en kalfjes. Ze wil, net als haar oma Wilhelmina, dingen doen van betekenis, bij voorkeur niet zozeer meeregeren maar wel meedenken met de premier en de regering.

Dat is ook typerend voor de stijl van Beatrix, oordelen de historici en auteurs in de bundel met gelijknamige titel onder redactie van C.A. Tamse. Zij is een vrouw die haar ambt zeer serieus neemt, en niet in de eerste plaats naar populariteit streeft, maar naar autoriteit – binnen de grenzen althans van de constitutionele monarchie. Hoewel zij het type is dat die grenzen telkens weer opzoekt.

Voor een dergelijke stevige openbare figuur lijkt Nederland in tijden van Verdonk en Wilders weer waardering te krijgen. Van de strenge rechtvaardige koningin komt het verzoenende en toch geloofwaardige tegenwoord dat ‘de politiek’ te vaak niet weet te geven. De vorstin als de persoon die waakt over de eenheid van de natie, als degene die ‘de boel bij elkaar houdt’. Zo zou Beatrix wel eens de geschiedenisboeken in kunnen gaan. Is een mooier cadeau denkbaar aan de jarige koningin?