Main Content

Ter ere van zijn 400e geboortedag, gemaakt door een nazi in oprichting In Europa+ 1933: Willem de Zwijger spreekt in eerste geluidsfilm "Willem van Oranje"

  • 18 januari 2008
Een groepsfoto, gemaakt in 1933 tgv de Willem van Oranje-herdenking op paleis Noordeinde, met v.l.n.r. koningin-moeder Emma, prinses Juliana en koningin Wilhelmina.
Zoom
Een groepsfoto, gemaakt in 1933 tgv de Willem van Oranje-herdenking op paleis Noordeinde, met v.l.n.r. koningin-moeder Emma, prinses Juliana en koningin Wilhelmina.

Een merkwaardige contradictie: de eerste Nederlandse speelfilm met geluid werd in 1933 gemaakt ter gelegenheid van de 400e geboortedag van Vader des vaderlands Willem de Zwijger. Bijgaand kunt u de acte's 3 t/m 6 van de film bekijken (de overige actes zijn op dit moment helaas niet beschikbaar). De hier te bekijken fragmenten van de film eindigen met een fascinerende verbeelding van de Beeldenstorm. Ook kunt u via deze pagina de uitgebreide film bekijken, die in 1933 gemaakt werd van de grote Willem van Oranje-herdenking. Daarin bevinden zich de oudste opnames van een hoorbaar sprekende minister-president Colijn.

Ter ere van zijn 400e geboortedag, gemaakt door een nazi in oprichting

Het was Nederlands eerste geluidsfilm en duurste uit die tijd. Aanleiding voor de film was de 400ste geboortedag van Willem van Oranje in 1933. Een comité onder de leiding van Jan Feith, Jan C.W. Polak en de architect Jan Wils sprokkelde een bedrag van 40.000 gulden bij elkaar.

De film vertelt over de campagnes tegen de Spanjaarden tijdens de Tachtigjarige Oorlog en in chronologische volgorde zijn levensjaren. Minder wordt verteld over zijn liefdesleven, waardoor de film niet tot zijn recht kwam.

"Willem van Oranje" werd gemaakt door Jan Teunissen, een filmmaker die tijdens de Tweede Wereldoorlog een fanatieke nazi werd. Op 27 augustus 1940 werd hij lid van de Nationaal-Socialistische Beweging (NSB) van ir. A.A. Mussert. Al snel werd hij hoofd van de Filmdienst van de NSB.

Zijn ster rees snel en het duurde niet lang of hij was de machtigste man in de Nederlandse filmwereld gedurende de Tweede Wereldoorlog. Zo werd hij op 12 juni 1941 begunstigend lid van de Nederlandsche SS.

Een half jaar later, op 22 januari 1942 werd hij door prof. dr. T. Goedewaagen, president van de Nederlandsche Kultuurkamer, benoemd tot leider van het Filmgilde. Nadat hij ook nog voorzitter van de Rijksfilmkeuring was geworden werd hij de personificatie van het collaborerend deel van de Nederlandse filmindustrie. Zijn bijnaam in die jaren was de 'filmtsaar'.

Filmtotaal.schrijft:

"Willem van Oranje" is de enige in de Philipsstudio (Philiwood) te Eindhoven tot stand gekomen speelfilm. Werklozen traden op als Spanjaarden en Geuzen. Cor van der Lugt Melsert is de oom van Cor Treslem. Richard Flink is de vader van de acteurs Coen en Mariëtte.

"Willem van Oranje" was op 15 september 1933 klaar, maar ging pas op 4 januari 1934 in première (in aanwezigheid van prins Hendrik en de ministers Colijn en Deckers). Hoogstwaarschijnlijk heeft dit met een aantal factoren te maken gehad, waaronder de overeenkomst tussen het 'Comité van Initiatief voor de vervaardiging van de Willem van Oranje-film' en Loet Barnstijn (producent van de film "De Jantjes") om door het kort na elkaar uitbrengen van twee Nederlandse films de 'Nederlandse geluidsfilmindustrie' in een klap wat meer body te geven.

Omdat "De Jantjes" later klaar was dan "Willem van Oranje" heeft men met het uitbrengen van die laatste tot 4 januari 1934 gewacht. "De Jantjes" ging een maand later, op 9 februari in première. De films mislukte volledig, zowel bij pers als publiek.

Cast
Cor van der Lugt Melsert ..Willem van Oranje
Willy Haak ..Louise de Coligny
Cor Hermus ..Karel V
Louise Kooiman ..Julianna van Stolberg
Cruys Voorbergh ..Filips II

De mini-serie over Willem van Oranje uit 1983 met Jeroen Krabbé in de hoofdrol, was pas de tweede bewerking over het leven van de Vader des vaderlands.