Main Content

Twee tegengestelde films met dezelfde titel In Europa+ 1936: "Sterk door werk" - Propagandastrijd over de werkverschaffing

  • 25 januari 2008
Werkverschaffing in het Amsterdamse Bos (1937)
Zoom
Werkverschaffing in het Amsterdamse Bos (1937)

Om de werkeloosheid te lijf te gaan werd in 1936 de werkverschaffing ingevoerd. Voortaan zouden werkelozen verplicht aan het werk worden gezet, tegen een door de overheid vastgesteld minimaal loon. De publiciteitscampagne "Sterk door werk" moest het plan ondersteunen. Willem Brusse ontwierp een poster, en Polygoon maakte een propagandafilm. Er kwam veel protest tegen de werkverschaffing, die volgens velen een vorm van uitbuiting en dwangarbeid was. Uit protest tegen de werkverschaffing maakte Max de Haas (Visie film) ook een film "Sterk door werk". Daarin wordt de schrijnende ellende van de crisis volop in beeld gebracht. Beide films kunt u op deze pagina bekijken.

Het werk was zwaar, de omstandigheden erbarmelijk, en het loon was maar net genoeg om met een gezin rond te komen. In 1939 verdiende iemand in de werkverschaffing tussen de drie en vier gulden per week. Opzettelijk stuurde de regering de werklozen naar grote projecten ver weg, zodat de meesten daar wel moesten overnachten. Alleen zaterdagavond en zondag konden zij thuis zijn.

Bekendste projecten die door de werkverschaffing werden gerealiseerd zijn: Het "Boschplan" (Amsterdamse Bos, inclusief handgegraven roeibaan), Twentekanaal, Kamp Westerbork (in 1939 gebouwd als opvangkamp voor uit Duitsland gevluchte joden), het Goffertstadion in Nijmegen en het Kralingse Bos in Rotterdam.

Scene-beschrijving "Sterk door werk" van Max de Haas

00.00 Titel: Sterk door Werk
00.05 Titel: In het begin van de dertiger jaren heerste in
Nederland een grote werkloosheid. Die ook in de
hoofdstad met harde hand om zich heen greep...
Beeld: panorama van de haven, binnenvaartschepen en
binnenhavens.
00.28 Kranen en gebouwen, waarvan een met opschrift;
Holland.
00.44 Bord: Winkelhuis te huur. Te bevr. Filiaal C. Jamin
00.45 Woonpand met bord: Te Huur...Te Huur.
00.47 Bord met: Te huur. Zaaloppervl. 220 H2
Gr. kelder en magazijn. Achteruitgang in...
00.48 Bord met: Te huur. Groot Winkelhuis met Bovenwoning
00.49 Bord met: Te huur Groot gebouw.
00.51 Rietenstoeltjes en tafeltjes op leeg terras.
00.52 Vier taxichauffeurs, pratend tegen elkaar.
00.55 Bord: Opruiming
00.58 Bord: Opheffings Uitverkoop
01.04 Gevel met opschrift: Piano's Vleugels
en bord: Te huur - Groot gebouw
01.07 Groot gebouw.
01.10 Groep werklozen voor grachtenhuis.
01.18 Hand slaat bladzijde om van registerboek, maakt
aantekening van stempelboekje, plakt zegel.
01.25 Herhaling.
01.29 Zegels in boekje.
01.32 Stempelen in boekje.
01.37 Vrouw voor loket. Geld op het plankje.
01.39 Hand overhandigt stempelboekje, stempelen, zegels
plakken.
01.47 Plakkaat met: Manifest aan de burgerij van Amsterdam
01.50 Burgemeester De Vlugt in Gemeenteraad, leest voor.
02.10 In een keuken: Vrouw achter formuis, man komt binnen.
02.13 Man legt geld op keukentafel.
02.18 Overzicht Gemeenteraad.
02.22 Overzicht Gemeenteraad.
02.28 Buitenweg waar geasfalteerd wordt.
02.35 Overzicht Gemeenteraad.
02.55 Overzicht Gemeenteraad.
02.49 Burgemeester De Vlugt leest Manifest voor.
03.04 Kapotte daken.
03.07 Deuren.
03.10 Behanger aan het werk.
03.13 Loodgieter in dakgoot.
03.18 Schilder aan achtergevel.
03.20 Burgemeester De Vlugt, voorlezend.
03.52 Overzicht Gemeenteraad.
04.02 Schepen in binnenhaven, tekst: dan...
Beelden van bedrijvigheid, verkeer, machines.
Tekst: Dan leeft het oude stadsbeeld weer
04.23 Tekst: De schoorsteen geeft weer rook
04.30 Tekst: Dan komt weer welvaart in de plaats
04.36 Tekst: Van 't Grauwe, grijze spook
04.45 Tekst: Sterk Door Werk
04.51 Vlag met Amsterdams wapen.
04.52 Einde.