Andere Tijden Sport over een vergeten gouden medaille De gouden race van 1964

Nederland behaalde twee maal goud tijdens de Olympische Spelen van 1964 in Tokio. Men herinnert zich ongetwijfeld hoe Anton Geesink, nog wel op de bakermat van het judo, met iedereen de vloer aanveegde in ‘alle categorieën’. Sindsdien kan Big Anton in Japan niet meer stuk.

De tweede gouden plak is enigszins uit het collectieve geheugen weggezakt: bij de landenploegentijdrit finishten Eef Dolman, Gerben Karstens, Jan Pieterse en Bart Zoet na 2 uur 26 minuten respectievelijk 24 en 40 seconden eerder dan naaste belagers Italië en Zweden.

Tegenwoordig wordt de ploegentijdrit binnen de twee uur afgeragd, maar de lengte van het parcours in Tokio bedroeg bijna 110 in plaats van de voorgeschreven 100 kilometer, en bovendien moesten de drie ronden op het Hachioji-circuit bij stromende regen worden afgelegd. De olympische ploegentijdrit verschilt overigens van die in meerdaagse etappenkoersen, waarbij tien renners van start gaan en er maar vijf hoeven te finishen. Deze discipline, die veel makkelijker oogt dan ze is, werd in de jaren zeventig geperfectioneerd onder ploegleider Peter Post; men sprak toen wel van de Post-trein.

Het winnende viertal van Tokio, tussen de 18 en 22 jaar jong, had op brons gehoopt en was danig overrompeld door het goud; toen ze het goede nieuws hoorden stonden ze al onder de douche. Toch kwam het succes niet uit de lucht vallen. Het was in belangrijke mate te danken aan bondscoach Joop Middelink, die de jongens in de aanloop naar de Spelen als een vader bij zich in huis nam, en die lering trok uit het debacle van de WK in Albertville twee maanden eerder, toen Bart Zoet te hard reed en de ‘trein’ uit elkaar reed, waardoor erepodiumkanshebber Nederland slechts op een twaalfde plaats was geëindigd.

André Middelkoop werd vervangen door Gerben Karstens, en Jan Pieterse hamerde erop dat de tactiek moest worden aangepast: op kop geen ‘harde’ overnames meer, want dat vreet energie, schept onrust en levert per saldo niks op. Die nieuwe aanpak bleek dus effectief en bracht Nederland het eerste olympische goud sinds 1948, sinds Fanny Blankers-Koen.

Wel ontstond aan de vooravond van de tijdrit opnieuw onenigheid over het juiste strijdplan, zo blijkt uit ‘Racen in de regen’, een aflevering van Jan Kelder uit de tweede reeks Andere Tijden Sport, die in de aanloop naar de Spelen wordt uitgezonden. De film bevat het nodige archiefmateriaal en reconstrueert de race naar goud, bij monde van Jan Pieterse, Gerben Karstens, diverse andere betrokkenen en de nabestaanden van Bart Zoet en Eef Dolman – zij zijn al in 1992 en 1993 overleden.

Want het was niet alles wielergoud wat er blonk; misschien is de olympische roem wel te vroeg gekomen. Alleen Karstens maakte carrière als profrenner. Dolman werd beschuldigd van dopinggebruik en moest z’n wielerloopbaan al op z’n 25ste opgeven (al werd hij wel wereldkampioen op de weg in 1966 en won hij in 1971 de Ronde van Vlaanderen), Pieterse slaagde niet als prof en werd verzekeringsagent, en net als Dolman kwam ook Zoet onder tragische omstandigheden aan z’n einde.

Andere Tijden Sport, 13 juli, Nederland 1, 22.10-22.45 uur

Artikel overgenomen uit de VPRO Gids