Aangrijpend en voorbeeldig. Zo was haar sterven volgens een ooggetuige die de laatste tien minuten van haar leven optekende. Want ‘terwijl haar dienaressen jammerden, sloeg zij kruistekens over hun bevende lichamen’, en sprak tot hen: ‘huil niet, maar verheug je, aan al het lijden van jullie meesters komt immers weldra een einde.’ Een paar minuten later was ze onthoofd, en bleef haar kleine hondje dat zich onder haar rokken had verstopt, verweesd en jankend achter op het schavot.

Mary, Queen of Scots, ofwel Mary Stuart. Ze was het eerste gekroonde hoofd in de christenheid wiens kop eraf moest. Ze moest dood in 1587 omdat ze tot over haar oren betrokken zou zijn bij plannen voor een moordaanslag op de protestantse Elisabeth. Mary’s naam immers werd genoemd in het zogenoemde ‘Babington-plot’, dat edelen beraamden tegen de Engelse vorstin en dat de Schotse katholieke Mary op de Engelse troon zou moeten brengen. Zover is het nooit gekomen, want het complot werd voortijdig verijdeld, en Mary werd als deelneemster aan een terroristische actie terechtgesteld.

Mary zou het icoon worden van katholiek Europa, martelares, geofferd ten bate van de machtige ijskoningin Elisabeth de Eerste van Engeland. En ze zou drama worden. Onze eigen Joost van den Vondel zou een toneelstuk aan haar wijden, getiteld, ‘Maria Stuart of Gemartelde Majesteit’. Multatuli schreef over haar in de ‘Max Havelaar’, Walter Scott -- van Ivanhoe -- publiceerde een roman over haar, en Friedrich Schiller vereeuwigde haar op de planken.

Tot op heden weet niemand hoe schuldig of onschuldig Mary eigenlijk was. Naïef kan ze niet genoemd worden. Daarvoor was ze als Schots koningskind te ontwikkeld en welopgevoed. Wat tegen haar spreekt, is dat ze er niet tegen opzag haar eigen -- tweede -- man te laten opblazen en vervolgens met de uitvoerder van de aanslag in het huwelijksbootje te stappen. Voor haar katholieke vereerders bleef dit overigens eeuwenlang een kleinigheid, een onhandige misstap, meer niet.

Zondag 20 juli, OVT, Radio 1, 10.05 uur