De foto van Venema veroorzaakte een schok in het hele land. De verontwaardiging over de mensonterende omstandigheden waarin Jolanda verkeerde, was enorm.

Toch is die zweedse band waarmee Jolanda twintig jaar geleden werd vastgebonden nog niet uit de instellingen verdwenen. Juist deze week maakte de Inspectie voor de Gezondheidszorg bekend dat het gebruik van deze onrustbanden in 2011 tot een minimum moet zijn teruggedrongen. De Inspectie noemt de banden “onmenselijk en niet meer van deze tijd”.

Rond 1976 begonnen de ouders van Jolanda Venema hun strijd tegen de manier waarop hun dochter in Van Boeijen-Oord werd behandeld. Ze zagen Jolanda zienderogen verslechteren. Het personeel wist zich geen raad met de agressieve buien van de verstandelijk gehandicapte vrouw en liet haar daarom steeds vaker isoleren. Jolanda zat dan in een kale kamer, naakt opdat ze haar kleren niet kon verscheuren en met een band geketend aan een muur.

De Inspectie werd gewaarschuwd door de ouders. Die vergeleek deze situatie met ‘de wilde van Aveyron’ maar greep desondanks niet in. Ten einde raad stapte het echtpaar naar de Leeuwarder Courant met de beruchte foto.

Verslaggever Willem de Boer was de eerste, die de foto zag: “Het deed je denken aan een trekhond aan de ketting… Ik was wel wat gewend als journalist, maar dit was mensonterend en ik wist dat hierover gepubliceerd moest worden.”

Op 24 november 1988 verscheen het interview met foto in de Leeuwarder Courant, met als kop: ‘Geef ons kind een menswaardig bestaan’. De weken erna barste de publiciteit los. De politiek greep in, er kwam een onderzoekscommissie en binnen enkele maanden waren er financiële middelen om de behandeling van Jolanda aan te passen. Het ging daarom al snel beter met Jolanda.

Maar ook andere verstandelijk gehandicapten profiteerden van de ophef, want de foto zorgde voor extra geld en nieuwe procedures in de zorg. Alhoewel: precies twintig jaar later maakt de Inspectie voor de Gezondheidszorg dus opnieuw bekend dat het gebruik van de zogenaamde onrustbanden in 2011 tot een minimum moet zijn teruggedrongen.

Andere Tijden, donderdag 13 november, 21.25 uur, Nederland 2.