Jan Sipkema was van 1984 tot en met 1994 voorzitter van de Elfstedenvereniging. In mei dit jaar is hij overleden. Zelf reed Sipkema als wedstrijdrijder de Elfstedentocht van 1963.

Hij besloot de tocht van 1985 uit te roepen, ondanks inzettende dooi. Gauke Bootsma is directeur van het Schaatsmuseum in Hindeloopen en maakte dit toen van dichtbij mee. “Het is nu nog belangrijk dat Sipkema het toen aandurfde om het door te laten gaan. Bij ons in Hindeloopen knepen we hem al verschrikkelijk die ochtend, want het water stond op het ijs. Als dat maar goed gaat, dachten we allemaal. En het ging goed.”

Het is van groot belang geweest, vindt Bootsma: “De invloed van Sipkema op de Elfstedenvereniging is enorm.” Ook heeft hij de Vereniging aangepast aan de moderne eisen van leiderschap. “De voorzitters vóór hem stonden verder weg van de gewone leden, maar Sipkema was juist een volksmens. Hij was goed om mee te praten, goed in communiceren. Iedereen zag hem als vriend. Nu is het normaal dat een leider dichter op zijn mensen staat, maar in de tijd vóór Sipkema niet. Hij wist daar goed mee om te gaan.”

Ook voor de rijders en de journalisten was in die 22 jaar alles veranderd. De sport was veel professioneler dan in 1963, het materiaal beter en de voorbereidingen anders. Maar er was in de jaren tachtig geen wedstrijdschaatser, die ervaring had met de Elfstedentocht zelf. Wat ze ook niet wisten, was hoe het verslag zou zijn op tv.

Want dat wisten de Nederlandse tv-makers zelf ook niet. Ze stonden voor een enorme operatie van een direct verslag van een enorm volksfeest in Friesland. NOS-programmaleider Carel Enkelaar noemde het zelfs het grootste project uit de omroepgeschiedenis. Vanaf veertien verschillende plekken werd uitgezonden, waardoor er zelfs hulp werd ontvangen van de Belgische collega’s.

Een journalist schreef: ‘Met mobiele barakken als studio’s en presentatiekamers werd aan de rand van de Friese hoofdstad een mini-omroepcomplex neergezet. Compleet met zendmasten, vele camera’s en omringd door een tijdelijk horeca-dorp werkte een groot deel van de aanwezige vijfhonderd omroepmensen vanaf woensdagochtend non stop tot lang na de wedstrijdfinish.'

Zo was Nederland getuige van de overwinning van Evert van Benthem, die na 22 jaar in de voetsporen stapte van Reinier Paping, de winnaar van 1963. Het leven van de man, die komende vrijdag zijn 50e verjaardag viert, veranderde voor altijd. Dat ondervond van Benthem nog dezelfde dag, toen zich in de Frieslandhal opeens Wiemer Veenstra aandiende als zijn zaakwaarnemer. Nader onderzoek toonde aan dat Veenstra berucht was vanwege eerdere duistere zaakjes.

Veenstra noemde zichzelf persfotograaf uit Drachten. Meteen na de zege stortte hij zich op Van Benthem om zijn zaken te behartigen. Zelf zei Veenstra dat hij door de NOS was aangesteld, maar daarvan wist de omroep zelf niets. Onder meer door ingrijpen van Jeen van den Berg, trainer van Van Benthem en zelf ook Elfstedenwinnaar, werd Veenstra ontmaskerd. “Evert en zijn vrouw zijn van die ervaring even kapot geweest”, zei verzorger Jaap Nassette later. “Er komt zoveel op die jongen af. Het wordt tijd dat hij en zijn gezin wat rust krijgen.”

Echte rust zou er niet meer van komen, want dan had Van Benthem maar niet de Elfstedentocht moeten winnen. Wel werd hij bij een betrouwbare zaakwaarnemer ondergebracht. Het zal in ieder geval voor genoeg rust hebben gezorgd om in 1986 opnieuw te winnen – dat wel.

Inmiddels woont Van Benthem in Canada, waar hij sinds enkele jaren een eigen schaatstocht organiseert. En zo nu en dan zien we hem opduiken in een reclame of in een terugblik op zijn tochten van 1985 en 1986.