Diamant wordt 3000 tot 6000 jaar geleden voor het eerst gevonden in India, waar de stenen voor het oprapen liggen in de rivierbeddingen. Tot in de 18e eeuw is India het enige land waar de steen gewonnen wordt. Omstreeks de zesde eeuw voor Christus verspreidt de edelsteen zich in Europa. In het British Museum in Londen herinnert een oudgrieks bronzen beeld met onbewerkte diamanten aan deze tijd. Het woord diamant stamt dan ook af van het Oud-Griekse 'adamas', wat 'onverslaanbaar' betekent. Diamant is immers het hardste natuurlijke materiaal dat er is, maar daarnaast een van de oudste objecten die we in handen kunnen hebben, met een leeftijd variërend van 50 miljoen tot soms wel 2.5 miljard jaar oud.

Mythes
Vanwege deze kenmerken worden vaak magische krachten toegeschreven aan diamant. Talloze mythes doen zich over de steen de ronde. Zo geloven Hindoes dat diamanten ontstaan als de bliksem in rotsen slaat. Volgens de Oude Grieken zijn diamanten de tranen van goden. Koningen en rijke ridders dragen tijdens de Middeleeuwen harnassen ingelegd met diamanten, omdat ze menen dat de stenen goddelijke krachten bezitten. De vijand, die net zoveel ontzag heeft voor diamant, houdt op het slagveld ruim afstand van de rijken. De Oude Romeinen geloven op hun beurt dat diamanten splinters van sterren zijn, en zo vreemd is dat idee nog niet. Volgens astronomen bezitten sommige sterren een diamanten kern. Op 50 lichtjaar van de aarde staat een blauwe dwerg, met daarin een diamant van 10 biljoen triljoen triljoen karaat (1 karaat = 0,2 gram). Voor wie dit getal boven de pet gaat: een diamant met een doorsnede van 4 duizend kilometer. De ster wordt liefkozend Lucy genoemd, naar het Beatles-nummer 'Lucy in the Sky with Diamonds'. Wellicht mooi voor op een ring.

Geslepen handelaren
Voor de sieraden ontstaat in de zestiende eeuw het vak van diamantslijpen, waardoor de stenen hun typische glans krijgen. Met de toegenomen flonkeringen wordt de steen steeds populairder bij degene die zich een diamant kan veroorloven. Dit geeft een grote boost aan de wereldwijde diamanthandel. De Britse imperialist Cecil Rhodes sticht in 1888 het beroemde diamantbedrijf _De Beers_. Vooral Antwerpen ontpopt zich wereldwijd als hét diamantcentrum. Hier worden de stenen geïmporteerd, geslepen en verscheept naar New York, de grote afzetmarkt. Maar liefst 80 procent van alle diamanten wordt daar verkocht. Overigens is een deel van de diamanthandel bestemd voor de industrie, die voor zijn gereedschap gretig gebruik maakt van 's werelds sterkste steen.

Amsterdam diamantstad
In Nederland ontwikkelt Amsterdam een reputatie als diamantstad. Vaak zijn het joodse familiebedrijven die het ambacht van vader op zoon overdragen. Met name het bedrijf van de familie Asscher behaalt naam en faam. Vooral wanneer de Britse koning Edward VII in 1908 de Asschers opdracht geeft de grootste diamant in de wereld, de Cullinan, te slijpen. De steen siert vanaf dan de scepter van de Engelse koning (in).

Andere bedrijfjes zijn vaak minder fortuinlijk. Het vak van diamantbewerken gebeurt vaak in armoedige ateliers, onder onhygiënische omstandigheden. Regelmatig worden slijpers hierdoor besmet met tuberculose. De in 1894 opgerichte Algemene Nederlandse Diamantbewerkersbond, onder leiding van de legendarische Henri Polak, bekommert zich om deze groep. De bond laat zieke leden behandelen in sanatoria. En met een inzamelingsactie kan voor de tbc-lijders tussen 1919 en 1928 het befaamde architectenkunststukje Sanatorium Zonnestraal in Hilversum worden gerealiseerd.

De Tweede Wereldoorlog betekent een grote aderlating voor de grotendeels door Joodse families gerunde Nederlandse diamantindustrie. Het in oktober 1946 door Samuel Gassan opgerichte Gassan ontpopt zich als het vlaggenschip van de _Amsterdam Diamond Group_, de centrale diamantinstantie. De handel richt zich weer enigszins op. Toch zijn er ook grotere machten in het spel, waartegen niet op te boksen is. De Beers draait na WOII de ruwe diamant-kraan gewoon dicht om de prijs hoog te houden.

Smokkel
Deze strategie werkt en in de loop van de twintigste eeuw verwerft het kartel van De Beers een monopolie op de diamanthandel. De meeste diamanten worden inmiddels gewonnen in Afrika. Dit veroorzaakt vanaf de jaren negentig ophef. Niet zelden zijn de diamanten afkomstig uit conflictgebieden, zoals Sierra Leone of Angola. Deze zogenaamde 'blood diamonds' belanden via smokkelende paramilitairen en tussenhandelaren tot aan Westerse ringvingers. Het grote publiek leert de problematiek vooral kennen via de film met Leonardo di Caprio. Na de commotie die hierover is ontstaan, wordt in de Zuid-Afrikaanse mijnstad Kimberley in 2002 bepaald dat de goede van de slechte diamanten gescheiden moeten worden. Volgens de betrokken partijen (diamanthandel, NGO's en de diamantproducerende landen) heeft dit effect, en daalt het aandal conflictdiamanten van 15 naar enkele tiende procenten. Helemaal zeker kunnen we echter niet zijn: bloed zal er altijd afgewassen worden.

Ook dichter bij huis gaan diamanten vaak in één adem samen met criminaliteit. In Antwerpen bijvoorbeeld, waar een dief in 2007 een kluis van de ABN Amro bank kraakt en voor 21 miljoen euro aan diamanten meeneemt. En twee jaar eerder, wanneer overvallers op Schiphol voor 75 miljoen euro buitmaken in de grootste diamant- en juwelenroof uit de Nederlandse geschiedenis.

Hoe machtig en sterk ook, diamant valt niet alleen ten prooi aan criminelen, ook onze techniek zegeviert uiteindelijk over _de onverslaanbare_. In 2004 ontdekken wetenschappers in Washington een methode om binnen een dag diamanten na te maken die meer dan 50 procent harder zijn dan de echte stenen. Probeer dan maar eens om de echte van de 'slechte' diamant te onderscheiden.

Diamant in beeld en geluid
Bewondert u rechts op deze pagina documentaires van Plaats van Herinnering over Sanatorium Zonnestraal, schitterende fragmenten uit Polygoon en een briljant item van Diogenes, over de speurtocht naar diamanten in Zuid-Afrika. Waar bling-bling is, zijn criminelen: bekijk en beluister daarom de items van De Avonden en OVT over diamantroof.