‘Peter Greenaway komt, Peter Greenaway komt…!’ echoot het door de gangen. Een schare aan fans stormt de trappen van Krasnapolsky op. Even later geeft de taboedoorbrekende regisseur in de filmzaal een presentatie over de grenzen van de verbeelding. Eerder werden die grenzen al verkend, toen filmkenner Hans Beerekamp beelden uit de stokoude doos vertoonde, onder live-pianobegeleiding. In vergeelde stomme films schokte het Nederland van vóór 1895 voorbij op het scherm.

Maar liefst 1200 bezoekers kwamen afgelopen zaterdagavond af op de vijfde Nacht van de Geschiedenis, die daarmee uitverkocht was. Het evenement werd georganiseerd door _Anno_, promotiebureau voor de Nederlandse geschiedenis. In zeven verschillende zalen was een dwarsdoorsnede van historisch vermaak te volgen. Vooral de GeschiedenisLive!-zaal zag grijs van de mensen, niet in de laatste plaats door de gemiddelde leeftijd van het publiek. Oud en jong had bij de entree een button ontvangen, met daarop een prominent feit of figuur uit de nationale historie, zoals Hugo de Groot, de VOC of Desiderius Erasmus. Van elke button waren er twee in omloop en doel was om tussen de massa je alter ego te ontdekken, wat een biertje voor beiden opleverde.

Diezelfde Erasmus zag zo dat Charles Groenhuijsen met verve de avond presenteerde. Groenhuijsen hoorde SP-coryfee Jan Marijnissen en historicus Krijn Thijs uit over het nationaal nut van geschiedenis. Marijnissen: 'Historische kennis en besef zijn essentieel om te begrijpen waar we vandaan komen. Mensen moeten begrijpen dat voor onze vrijheid van meningsuiting ooit hard is gevochten. De vaderlandse geschiedenis helpt daarnaast ook om het heden te relativeren.'

Dit vermogen tot relativeren werd later op de avond ook benadrukt. Tijdens de verkiezing van de Nieuwe Maarten van Rossem werd promovendus Maarten van Veldhuizen getooid tot winnaar. Hij plaatste de huidige kredietcrisis in een historisch licht, door te citeren uit kranten van precies honderd jaar geleden. Daaruit bleek dat het van alle tijden is om te roepen dat het de zwaarste tijden ooit zijn. Alle tijden kennen hun eigen krachs en crises. Van Veldhuizen ontving voor zijn betoogkunst een coltrui, Van Rossem’s favoriete kledingstuk.

In dezelfde zaal reikte Groenhuijsen de Week van de Geschiedenisprijs uit aan het Watersnoodmuseum in Ouwerkerk. Dit museum werd met €5000,- beloond voor een activiteit die speciaal tijdens de themaweek te bezoeken was. Grootouders vertelden voor het oog van de camera en publiek hun traumatische belevenissen van 1953 aan hun kleinkinderen. Het museum bundelt de aangrijpende verhalen op DVD en stuurt ze met lespakketten naar scholen.

Musea kregen een prominente podiumplek toebedeeld: twee aankomende directeuren van het Nationaal Museum, Valentijn Byvanck en Erik Schilp, deden een boekje open over dit project-in-ontwikkeling. Het museum dat in 2013 in Arnhem opent, 'zal niet alleen binnen de muren, maar ook buiten de muren aanwezig zijn', aldus Byvanck. Bijvanck ging daarop door in managertaal, toen hij sprak over 'het ontwikkelen van een merk, dat overal in het land zichtbaar zal moeten zijn'.

De Nacht van de Geschiedenis trok vooral een verledenminnend publiek. Dit bestond hierdoor hoofdzakelijk uit een kleurrijk canon van jonge historici (in opleiding) en een oude garde van vakliefhebbers. Hoewel historie anno nu hot en hip is, is het de vraag of er ondanks alle Verledens van Nederland en In Europa's veel verse aanwas afkwam op het evenement. Misschien moet de geschiedenis daartoe nog wat verder afgestoft en gepolijst worden. Ook zullen sommige langdradige incrowddebatten tijdens de Nacht dit imago bevestigd hebben.

De centrale Wintertuin, die ooit Gerard Philips inspireerde tot het bouwen van zijn gloeilampenfabriek, ontpopte zich in de loop van het evenement in ieder geval tot het lichtend middelpunt van jeugdigheid. Andere Tijden's flitsende Petje Op, Petje Af-quiz gaf geschiedenis de swing die ze nodig heeft, en bracht vreemd genoeg een biochemicus als winnaar op. Het Instituut voor Beeld en Geluid deed in hun Grote Doordraai het hotel schudden op The girl from Ipanema en andere stof vangende collector's items. Tot slot vulde de zaal zich met klassiekers. Onder bezwerende beats wisselden vooral jonge geschiedenisfanaten blikken en buttons uit. Dankzij de organisatie werden zo historische matches gemaakt. Ook de oude Erasmus zocht en vond zijn gelijke en liet zich het smaken.