"Aan het Haagsche Publiek.

Het is mij, "Douglas Fairbanks", een behoefte U dank te brengen voor de buitengewone ontvangst welke mij ten deel mocht vallen bij mijn terugkomst in de Residentie.

Hoewel mijn tijd zeer beperkt is, en alle andere steden in Nederland mij met ongeduld verwachten, meen ik toch aan Uw dringende verzoeken te moeten voldoen, en heb ik besloten nog ÉÉNE week te gast te blijven van het intieme en luxueuse ingerichte City-Theater. (...) " (Het Vaderland, 13 november 1924)

De bedankbrief die Douglas Fairbanks in dagblad Het Vaderland plaatste, wond er geen doekjes om: ruim vijf jaar na oprichting ging het voortvarend met United Artists. Fairbanks reisde in 1924 rond langs Nederlandse steden om de producties van de filmmaatschappij te promoten. Films als Mark of Zorro, waarin Fairbanks zelf speelde, en "12 ambachten en 13 ongelukken" met de immens populaire Charlie Chaplin, trokken volle zalen. Ze leverden grof geld op en als afgezant van United Artists werd Fairbanks dan ook flink in de watten gelegd in de Hofstad.

WOI vulde bioscoopzalen

Hoe anders was het geweest in de periode vóór 1919. Speelfilms waren rond 1914 nog een randverschijnsel en weinig mensen vermoedden dat er op een dag mensen voor in de rij zouden staan, een kaartje kochten en in immense bioscoopzalen wilden zitten. Regisseurs zoals D.W. Griffith staken hun laatste centen in producties, maar de opbrengst kon de kosten vaak amper drukken.

Tijdens de Eerste Wereldoorlog veranderde dit. Ondanks, misschien wel dankzij de oorlog raakte het publiek in de ban van films en filmsterren. Mary Pickford, Douglas Fairbanks en de onnavolgbare Charlie Chaplin groeiden uit als internationale helden. Chaplin verdiende in 1917 maar liefst 10.000 dollar per week. Hiermee was hij de meest verdienende man uit de filmindustrie - en vermoedelijk ter wereld. Voor Chaplin zou nog een lang succesverhaal volgen. Maar met zijn heldenstatus uit de jaren '10 verkeerde Chaplin zich vooralsnog in een uitzonderingspositie.

Geboorte van de filmindustrie

Het omslagpunt in de filmindustrie lag misschien wel bij Hollywood's oerfilm: "The Birth of a Nation" uit 1915, van D.W. Griffith. Hij had de kosten (115.000 dollar) zelf bij elkaar gesprokkeld en riskeerde hiermee een ramp. Maar de film werd een grote klapper. Griffith raakte een gevoelige snaar bij het publiek door op de vaderlandsliefde in te spelen en de film geldt tot op de dag van vandaag als een mijlpaal in de cinematografie.

Hollywood werd big money. Daarmee brak ook de strijd uit om dit geld. Filmproducent Louis B. Mayer zag de potentie van Griffith's film en kocht de rechten. Met de opbrengst zette hij de Mayer Company op: één van de drie poten van de gigant MGM, die in 1925 ontstond. Voorheen werden films door particuliere investeerders bekostigd, maar met de komst van Mayer's bedrijf ontstond een machtige partij met nog veel meer geld in kas. 

Artiesten verenigd

Er waren ook verliezers. Ze waren woest en wilden wraak: de komst van de Mayer Company was een bedreiging van hun degelijk werk. Onder hen waren Chaplin, Pickford, Fairbanks, cowboyheld William S. Hart en regisseur Griffith. Zij wierpen zich op als leiders van een beweging van acteurs en makers die zich wilde verzetten tegen dit monopolisme. Ze noemden zichzelf United Artists. In januari 1919 tekenden de hoofdfiguren voor hun goede wil tot samenwerking en schudden ze de hand.

Alles te koop

In de jaren erop wierp het nieuwe verbond de nodige vruchten af: films als J'accuse, The Three Musketeers, Robin Hood waren instant-klassiekers. United Artists bewees hiermee goed bestand te zijn tegen de keiharde filmwereld. Het bedrijf floreerde en had geld genoeg nu de bioscopen zich vulden: Hollywood was ontwaakt. Vanuit het Nederland van de jaren twintig werd met argwaan gekeken naar deze nieuwe wereld, waar alles te koop leek:

"Er is met de wereld veel niet in den haak. Daarvoor kan men het oog niet sluiten, wanneer men berichten leest als het volgende: De United Artists Corporation - een filmmaatschappij - heeft aan (lees: voor) het knaapje Jackie Coogan (een klein kind nog) 500.000 dollar in geld en 60 procent van de exploitatiekosten geboden voor het optreden van jackie in vier films." (NRC, 12-1-1923)

Erik R. van den Berg

Bekijk:

• Broken Blossoms, van D.W. Griffith (1919). Een van de eerste films geproduceerd door United Artists.

  Cheng Huan is een missionaris die als doel heeft om de vredevolle boodschap van de Boeddha te verspreiden naar de Engelsen. Als hij in Engeland aankomt, raakt hij al snel gedesillusioneerd door het intolerante en apathische land. Hij wordt eigenaar van een kleine winkel. Wanneer hij uit het raam kijkt, ziet hij de jonge Lucy Burrows. Ze wordt regelmatig geslagen door haar vader, is ondervoed en draagt versleten kleren. Cheng ziet dat er een prachtige vrouw schuilgaat onder dit uiterlijk en hij wordt verliefd. Wanneer ze flauwvalt voor de winkel brengt hij haar naar binnen. Vanaf die dag zorgt hij voor Lucy. Todat haar vader erachter komt dat ze met een vreemdeling is.