'Naar Interinf. meldt is het klaarblijkelijk het doel van het Amerikaansche commando, Parijs te nemen door een grootscheepsche omtrekkende beweging van uit het gebied Sens-Troyes, dat voordurend aanzienlijk versterkt wordt.' (Het Vaderland, vrijdag 25 augustus)

Generaal Eisenhower zag Parijs nooit als hoofddoel. Hij vreesde dat het daar tot bloedige straatgevechten - en dus veel vertraging - zou leiden. Liever wilde hij Berlijn innemen voor de Sovjets dat deden. Pas later was de Franse hoofdstad aan de beurt.

Eisenhower wilde een Frans Stalingrad voorkomen. Belegering van Parijs zou veel tijd, geld en manschappen vergen: zo moest er dagelijks een kleine vierduizend ton voedsel aan de inwoners van Parijs geleverd worden. Dit was niet alleen moeilijk, maar zou ook ten koste gaan van de bevoorrading van de eigen troepen.

Bovendien vermoedde Eisenhower dat Hitler opdracht had gegeven om de stad te vernietigen. Dit moest koste wat kost tegengegaan worden. Plan was daarom om te wachten en verdere inlichtingen te verzamelen. Daarna zoude de geallieerden eerst om Parijs heen trekken. De afgesneden Duitse troepen onder generaal Dietrich von Choltitz zouden dan tot overgave gedwongen worden.

Voor het Franse verzet lag het anders. Het verzet was verdeeld en zag Parijs als de te behalen trofee. Aan de ene kant stonden de Forces Françaises Libres (FFL) van Generaal De Gaulle, die het verzet van buiten Frankrijk organiseerde. Hij dreigde naar Eisenhower om zijn Deuxième Division dan maar zonder Amerikaanse steun de stad in te sturen. Aan de andere kant waren er in Frankrijk zelf veel links georiënteerde groeperingen die De Gaulle's leidende rol niet zagen zitten.

Tous aux Barricades!

De bevrijding van Parijs begon met de opstand van het Franse verzet (Forces Françaises de l'Intérieur; FFI) tegen de Duitse legermacht, tussen 19 en 23 augustus 1944. In de stad waren zo'n twintigduizend leden van het verzet aanwezig. Er waren alleen veel minder wapens. Gesterkt door de geruchten over de opmars van de geallieerden kreeg het verzet moed. Op 19 augustus werd alles wat op wapens leek opgeraapt. Barricades werden opgeworpen met alles wat maar voorradig, of om te zagen was.

De FFI hing overal in de stad posters op, onder meer gericht aan 'alle mannen tussen 18 en 50 in staat een wapen te dragen' om zich aan te sluiten bij de strijd tegen de bezetter. Op ander posters gloorde hoop: 'de overwinning is nabij!'.

Mooiste stad

Van achter de barricades werden de Duitsers bestookt. Op 22 augustus bereikten de gevechten hun hoogtepunt, toen Duitse troepen zich verplaatsten. De volgende dag gaf generaal Von Choltitz opdracht om het Grand Palais plat te branden. Dit was een bolwerk van het verzet. Tanks openden het vuur op de barricades. Er vielen vijftienhonderd doden onder de Fransen. Bij de Duitsers was dit het dubbele. Ondertussen naderden geallieerde troepen en De Gaulles divisie Parijs.

Hitler zag in dat de stad zou vallen, maar hij weigerde om Parijs ongeschonden aan de geallieerden over te dragen. Hij gaf generaal Von Choltitz opdracht om de stad te vernietigen. Von Choltitz liet explosieven plaatsen bij bruggen over de Seine en op andere strategische plekken, maar weigerde uiteindelijk Hitler's bevel. Naar het schijnt omdat hij het niet op zijn geweten wilde hebben 'de mooiste stad ter wereld te vernietigen'.

Liberté!

Op 24 augustus ontving het FFI versterkingen van het FFL en van de vierde infanteriedivisie van de Amerikanen. Het gevecht dat volgde markeert het einde van Operation Overlord, oftewel de bevrijding van Frankrijk door de geallieerde troepen.

'De zware straatgevechten in Parijs, in welks buitenwijken Amerikaanse pantserformaties na de mislukte poging om de stad door omsingelingsoperaties te nemen, uit het Westen en Zuiden zijn doorgedrongen, hebben ook vrijdag (red. 25 augustus) den geheelen dag, hoofdzakelijk aan de Zuidzijde der Seine, met uiterste felheid voortgeduurd.' (Het Vaderland, maandag 28 augustus 1944)

Later die dag gaven de Duitsers zich over. Bevelhebber van de tweede pantserdivisie generaal Leclerc gaf opdracht om de stad binnen te trekken. Kapitein Raymond Dronne was een van de eerste geallieerden die Parijs binnentrok. In de dagen erop volgden uitbundige parades, waarbij ook generaal De Gaulle zich liet toejuichen.

Redder van Parijs?

Er is veel te doen geweest om de Duitse generaal Von Choltitz. Hij negeerde Hitler's bevel, maar maakte dat hem een held? Diezelfde Von Choltitz was ook (onder meer) verantwoordelijk voor de verwoesting van Rotterdam en de Oekraïnse stad Sevastopol. In een interview uit 2004 omschrijft de Franse verzetsveteraan Maurice Kriegel-Valrimont generaal Von Choltitz als iemand die 'zo lang hij kon Fransen zou doden'. Kriegel-Valrimont zag het als een schaamteloze verdraaiing van de geschiedenis om Von Choltitz enige credit te geven voor het feit dat Parijs vrijwel ongeschonden uit de oorlog tevoorschijn kwam.

Op de avond van 24 augustus zou Hitler aan staflid Alfred Jodl de vraag stellen: 'Brennt Paris?' Hij zal onaangenaam verrast zijn geweest. Von Choltitz werd om zijn daad later - vooral in Duitsland - wel de 'redder van Parijs' genoemd. Ook verscheen in 1966 het boek 'Paris brûle-t-il?' (verfilmd) waarin Von Choltitz positief beschreven wordt.

Ook in zijn eigen mémoires uit 1950 beschrijft de generaal zichzelf als de redder van Parijs. In 1964 verklaarde Von Choltitz in een interview dat hij het bevel geweigerd had, 'omdat hij wist dat Hitler gestoord was'. In zijn eentje had hij besloten dat Parijs verloren was en niet ten onder moest gaan in een stadsguerilla.

Oordeel zelf

Het verzet maakte in het geheim een documentaire van de gevechten in Parijs. Deze beelden tonen dat de Duitsers onder Von Choltitz alles behalve voorzichtig waren met de stad. Bekijk de (Frans gesproken) film 'Liberation de Paris' uit 1944 en oordeel zelf over het Franse verzet en Von Choltitz.