Main Content

Samen op weg: de eerste film over de oorlog De Oorlog+ deel 8: loodzware jaren

  • 9 december 2009
De Oorlog deel 8
Zoom
De Oorlog deel 8

Avondvullende film gemaakt aan het begin van de periode van de wederopbouw in Nederland na de Tweede Wereldoorlog. Terugblik op de gebeurtenissen tijdens de bezetting : flitsen van NSB-activiteiten; razzia's; vorderingen van fietsen en voedsel; ondeduiken om an arrestatie te ontkomen; het luisteren naar nieuwsberichten uit Londen; arrestatie van vooraanstaande NSB-leiders na de bevrijding. Te Vaassen op kasteel Cannenburgh zijn de eerste opnamen gemaakt die terugblikken op de bezettingstijd.

Samen op weg: de eerste film over de oorlog

Deel 1:

00.14 Titel : Samen op weg. Een film van Otto van Neyenhoff. Muziek : Hugo de Groot. Met medewerking van : Alfred Mazure, Dots Dresselhuys, Rudi Hornecker, Fred Smits, Wil van Es 00.51 Beeld : Beelden van luxueus ingericht interieurs met o.a. kristallen luchters, schilderijen, Delfts aardewerk van zitkamer, kostbare meubels en bewerkte lambrizering van kamers anno 1940. Openstaande deur 02.32 Duitse soldaat met pistool in de hand slaat ruiten in en kijkt naar binnen 02.37 Beeldflitsen van oorlogsdagen in mei 1940 w.o. angstige kinderen, ontwaakte man neemt gifpillen, weghollende mannen, Duitse soldaat wurgt burger, waarna jaloezien zich sluiten (noot 1) 02.58 Lijk op brancard wordt over puinhopen weggedragen. Bloed sijpelt van stoeprand, angstige mensen in schuilkelder tijdens bombardement 03.16 Duitse soldaat haalt ring van hand van lijk en schuift het sieraad aan zijn eigen pink (noot 1). Duitse soldaat rukt sierkruisje van hals van meisje en stopt het sierraad in zijn borstzak 03.47 Opgeschoten jongen trekt uniform van WA-man aan dat hem door Duitse foerier wordt aangereikt, waarna hij op camera toeloopt 04.11 Koninkrijkswapen wordt van pui gerukt en vertrapt door WA-mannen waarbij passanten worden weggestuurd 04.32 Wapperende hakenkruisvlag 04.41 Leden van Knokploeg vergaderen en beramen aanslag, waarbij revolver op plattegrond gelegd en dan in binnenzak gestoken wordt. Close-up Duitse soldaat 05.15 Beeldenreeks van overval op een distributiekantoor 06.36 Onderduiker komt bij boerderij, onopgemerkt door passerende Duitse soldaat op fiets, en gaat naar binnen 07.08 Telegrafist van verzetsgroep sleutelt bericht door naar Engeland 07.23 Verstoppen van foto's van koninklijke familie en andere verboden stukken onder de vloer van een kamer 07.57 In een zakje doen van zilveren munten met beeltenis van koningin Wilhelmina teneinde geld te verbergen 08.09 Interieur grafisch bedrijf met drukpersen. Bankbiljetten gedrukt en uitgegeven tijdens Duitse bezetting dwarrelen op een hoop en vallen van tafel en worden opgeraapt en weggestoken door WA-man 08.41 Vlakdrukpers. Kaleidoscoop van propaganda-affiches van Duitse bezetter en collaborerende NSB welke geen invloed hadden op het Nederlandse volk 09.07 Illegale drukpers. Vrouw en man nemen gedrukte exemplaren op de fiets mee. Wegstoppen exemplaren in kinderwagen, waarmee jonge vrouw drukkerij verlaat 09.53 Kaleidoscoop van NSB-brochures waarop telkens een exemplaar van een illegale krant gelegd wordt 10.05 Klok wijst kwart voor twaalf aan, bewoner ontsluit zijdeurtje boven kast en luistert naar V-teken van Londense radio terwijl leden van verzetsgroep op de trap gereedzitten met potlood en papier 10.31 EINDE

ANNOTATIES: Noot 1: Historisch onjuist daar de Duitse troepen zich over het algemeen uiterst correct gedroegen, zowel tijdens de gevechten als in het eerste jaar van de bezetting. Een uitzondering daarop vormden de SS-eenheden en enkele groepen parachutisten, die in de oorlogsdagen van mei 1940 Nederlandse krijgsgevangenen dwongen voorop te gaan bij de bestorming van Nederlandse stellingen, volgens sommige historici puur uit angst aan de Duitse zijde. Individuele (afnemen van fietsen en andere vervoersmiddelen) en georganiseerde plundering deed zich voor bij de ontruiming van Arnhem e.o. na de Slag om Arnhem (17-26 september 1944) en bij het terugtrekken van Duitse fronttroepen tijdens de gevechten in de gebieden boven de grote rivieren in maart en april 1945. Uiteraard moeten tal van Duitse maatregelen gericht op het inleveren van radio's, kerkklokken enz. ook tot plundering gerekend worden. Klaarblijkelijk geeft de film geen beelden hiervan, daar deze toen nog niet ter beschikking waren.

Deel 2:

In dit 2e deel o.a. het smokkelen van wapens, het vervalsen van persoonsbewijzen, ontvangst en verzending van radiotelegrafische berichten en het verbergen van onderduikers.

00.00 Leden van verzetsgroep geven lichtsignaal uit staaflantaarn aan overvliegend vliegtuig dat wapens zal droppen (noot 1) 00.54 Een hunner staat met stengun op de uitkijk bij boerderij 01.59 terwijl anderen met een container komen aansjouwen, wapens uitpakken en 02.06 in een kar onder het hooi verstoppen waarop suikerbieten gestapeld worden. Kar met gedropte wapens wordt door de verzetsgroep uit de stal in ijltempo over het erf gedwud 02.40 Duitse soldaat in de stad breekt gesprek met meisje af, ziet moeizaam duwende man achter de kar en helpt kar tegen brug op te duwen terwijl twee verzetstrijders van afstand toezien 03.10 Interieur van een boerenhoeve in de Biesbosch waar crossers rond een tafel zitten en door boerin gebakken pannekoeken voorgezet krijgen 03.42 Telegrafist sluit deurtjes van bergplaats waar hij zijn zender heeft opgesteld en sluit kastdeur in de dezelfde boerderij. Gids neemt de crossers mee en laat bezorgde boerin achter, gids pakt zijn stengun uit bergplaats in de stal 04.33 Crossers lopend onder gewapend escorte tussen stapels gekapt riet door. Gids geeft stengun af aan man in roeiboot en neemt afscheid. De bezorgde boerin 04.57 Roeibootje met crossers vaart door de Biesbosch. Boerin kijkt eens uit het raampje, roeibootje vaart onder langs de rietkraag 05.13 Duitse patrouilleboot nadert, roeibootje vaart de rietkraag in. Patrouilleboot merkt in rietkraag zich schuil houdende crossers niet op en vaart voorbij, waarna roeibootje verder vaart. Vaart in het donker van het roeibootje 06.11 In woning achtergebleven boerin kijkt op de klok, zet radiotoestel aan en hoort door slagzin van Radio Oranje in Londen dat crossing gelukt is waarna zij opgelucht tafel afruimt 06.35 Affiche met Bekanntmachung in bezet gebied, die o.m. door meisje gelezen wordt waarna zij zich verwijdert 06.47 Zij begeeft zich naar huis in de stad en geeft stuk papier af aan krant lezende heer 07.02 Die catalogus van Duitse stempels doorbladert en stempel op het papier vergelijkt met stempels in de catalogus. Ladenkast boordevol met stempels waaruit er 1 genomen wordt en op blanco papier wordt getest. Massaal stempelen van vervalste Bescheinigungen met het vervalste stempel. Zetten van een vingerafdruk op een blanco Persoonsbewijs, dat verder gereed gemaakt wordt 08.02 De overgaande alarmschel op een onderduikadres, SD'ers stromen de gang in 08.05 Verzetsgroep belast met vervalsingen raapt snel stempels en papieren bij elkaar en verlaat snel de kamer en verbergt zich achter een kast, die door huisvrouw gesloten wordt waarna zij het tapijt voor de kast met stoffer en blik afneemt. Ondertussen doorzoeken de SD'ers het huis 08.40 Gewapende SD'ers komen kamer binnen, zien vrouw aan het werk en kijken elkaar eens aan 08.56 EINDE

ANNOTATIES: Nt 1: Het moet aangetekend worden, dat het simpelweg naar boven seinen met een lamp bijna onmogelijk door de bemanning van een vliegtuig gezien kan worden. Wil men opvallen op de grond, dan moet de lichtbundel precies naar het (in volstrekte duisternis vliegende vliegtuig worden gericht, b.v. met behulp van een hulpkijkertje op de lamp. Een krachtige lichtbundel, die omhoog schijnt, wordt daarentegen wel gezien. Beter is een lichtbak te gebruiken zoals door de Franse Resistance in de film The longest day

Deel 3:

onderdrukking, o.a. van de razzia's en de roof van voedsel, waardoor men burgers honger ziet lijden. Eveneens moeten burgers de woningen verlaten omdat het terrein waarop de woningen staan wordt gebruikt als tankgracht. Ook treinen worden geroofd.

00.00 Razzia van Duitsers van de Ordnungspolizei die aanbellen bij een huisdeur en met geweer in aanslag blijven staan 00.20 Man verstopt zich op het laatste moment onder in een kast, andere man wordt meegenomen en in overvalauto afgevoerd 01.04 Duitse soldaat stapt over het lijk van voor huis neergeschoten man 01.11 Opgepakte mannen stappen in gereedstaande vrachtauto's en worden weggevoerd. Moeder met twee kinderen kijkt toe 01.42 Geroofde dekens worden op een vrachtwagen van de Ordnungspolizei geladen 01.56 Soldaten van de Ordnungspolizei vorderen fietsen op straat. Opladen en afvoeren fietsen op vrachtwagen 02.42 Stapelen van gevorderde partijen kaas op vrachtwagen 02.59 Geroofde goederen worden op vrachtauto's afgevoerd. Lege winkeletalage, op winkelruit geplakte mededelingen, dat tal van levensmiddelen niet voorradig zijn 03.18 Hakenkruisvlag wappert boven Nederland (noot 1) 03.33 Armoedig geklede en blootvoetse jongen raapt peukjes uit de goot 03.43 Affiche van Zweedsche Roode Kruis. Afgiftepost waar menigte gratis door Zweedse Rode Kruis beschikbaar gestelde soep en pap in ontvangst neemt. Meisje lepelt haar soep, uitgeteerde man op ziekbed 04.33 Kappen van bomen, beelden van gekapte bomen en opgestapeld brandhout 04.54 Prikkeldraadversperring en bouwen van bunkers in de duinen. Weghalen camouflageschot, Duitse wachtpost op bunker 05.34 Palen op het strand, tankmuur achter de duinen, rijen drakentanden als tankhindernis, zgn. Rommelasperges op de waterlijn, prikkeldraad op het strand 06.04 Afbraak van de Scheveningse Pier met het Kurhaus op de achtergrond 06.30 Tankmuur op Scheveningense boulevard 06.47 Bewoners zetten huisraad bij ontruiming op straat en verlaten Den Haag met hun schamele bezittingen op paard-en-wagen. Spaanse ruiters en lege villa's aan de duinrand 07.47 Beelden van zgn. hongertochten : vervoermiddelen w.o. door paarden getrokken auto, handkar, kinderwagens en fietsen 08.20 Gecamoufleerde Duitse locomotieven en leeg rangeerterrein 08.30 Verlaten emplacement van station Hollands Spoor in Den Haag. Lege perrons van hetzelfde station, opgebroken baanvak en verwoeste bovenleiding 08.54 Opgeblazen kranen en loodsen in verwoeste havens in Rotterdam 09.22 Rij drakentanden bij volgelopen tankgracht door zwaar beschadigd tuinbouwgebied met vernielde kassen 09.46 Door de Duitsers doorgestoken dijk resulterend in ondergelopen Wieringermeerpolder 10.48 Wapperende Hakenkruisvlag 10.55 EINDE

Deel 4:

Film over de oorlog waarvan sommige opnamen geensceneerd zijn. Opnamen van onderduikers die hun hongerrantsoen krijgen, en van strafkampen waar mensen terechtgesteld worden. Daarna beelden van de bevrijding. Mensen wuiven naar overvliegende vliegtuigen. Nederlandse vlag wordt gehesen. In de kerk wordt een dankdienst gehouden. Duitse soldaten en collaborateurs worden gearresteerd, waaronder Mussert, Blokzijl en Feenstra.

00.00 Lege straten en puinhopen in verlaten straat 00.25 Onderduiker kijkt zuchtend uit een raam en haast zich naar ketel op noodkacheltje 00.28 Jonge vrouw trekt benauwd gezicht door rook van het kacheltje en legt 4 aardappels en een heel klein stukje brood op tafel 00.45 Met prikkeldraad omheind strafkamp van de bezettingsmacht. Wegvoeren ter executie van een der gestraften. Kameraden zitten wanhopig in barak waar bed nr 213 leeg blijft als schot weerklinkt 01.47 Gevangenen gaan kameraadschappelijk met elkaar om tijdens hun gevangenschap 01.53 Vrouw van een der gevangenen bij wieg. Ouders van gevangene bekijken diens foto 02.03 Beelden van verwoestingen in Nederland. Prikkeldraad van strafkamp 02.31 Wapperende hakenkruisvlag boven Nederland 02.44 Lancaster bommenwerper en formaties Boeing B-17 Flying Fortresses betrokken bij voedseldroppings 03.06 Mensen wuiven enthousiast naar overvliegende toestellen 03.51 Droppen van in zakken verpakt voedsel op afwerpterrein door Lancasters van de Royal Air Force 04.57 Gedropt voedsel wordt voor transport bijeengebracht, met paard-en-wagen afgevoerd. Opgeluchte gezichten 05.35 Hijsen van de Nederlandse vlag na capitulatie van de Duitsers 05.54 Wapperende rood-wit-blauwe en oranje vlaggen 06.06 Hek wordt geopend door Nederlandse soldaten 06.10 Beelden van intocht van Canadese troepen 06.27 Menigte bestormt Canadese legervoertuigen en begroet bevrijders stormachtig, bejaarde dame staat op, uit raam wuivende inwoners. Intocht Kon. Brigade Prinses Irene in Den Haag 07.18 Wapperende Nederlandse vlag 07.29 Interieur van een kerk waar tijdens dankdienst Wilt heden nu treden wordt gezongen 07.50 Monument opgericht ter nagedachtenis van de gevallenen 08.01 Beelden van oorlogsgraven en achtergelaten weduwen, eerbiedig strijken van geallieerde vlaggen 08.56 Beelden Duitse colonne met paardentractie tijdens afvoer naar Duitsland. Duitse wagens met paardentractie passeert groep gehelmde BS'ers in de stad 09.20 Twee Duitse soldaten worden door politie en BS'ers weggevoerd 09.43 Verbranden van het NSB-blad Volk en Vaderland 09.50 Arrestatie van Ir. A.A. Mussert, leider van de NSB 10.05 Gearresteerde NSB'ers w.o. Mussert en Blokzijl, poseren gedwongen voor de camera in de Scheveningse Strafgevangenis 10.12 Volksmenigte jaagt NSB'er Feenstra op, die haastig in veiligheid gebracht wordt in politiebureau, hossende menigte 10.31 Arrestatie van een vrouw die hakenkruis-insigne op haar truitje heeft zitten terwijl agenten joelende menigte achter afzetting houden 10.49 BS'ers ondervragen SD'ers naar ligging gefusilleerden, beelden van het opgraven, identificeren en kisten van stoffelijke resten van Nederlandse gefusilleerden. De beul van Amersfoort en Duitse SD-functionaris 11.57 EINDE

Deel 5:

Beelden van Nederland na de oorlog. Men ziet de auto's weer op wegen rijden. De spoorwegen functioneren weer. De civiele bouw komt weer op gang. Mensen beginnen opnieuw hun beroep uit te oefenen. De film eindigt met een leuze die over een portret van Koningin Wilhelmina geprojecteerd staat.

00.00 Morgenschemering boven vernielde boerderij. Hoornbrug daalt neer, autoverkeer rijdt op 00.40 Beelden van autoverkeer op autosnelwegen, van herstelde verkeersbruggen en van verloftrein Hannover-Hoek van van Holland 01.35 Sluiten wissels, overzetten sein, beelden van vertrekkende locomotief, van voortsnellende stoomtreinen en wegglijdende rails 02.11 Trein komt aan bij station en reizigers stappen in en uit 02.28 Kompels dalen af in de mijnen en delven kolen die met treintjes vervoerd worden 03.12 Uitzeven van naar boven gebrachte steenkool. Beelden van de cokesproduktie 03.38 Ontsnappende stoom, beelden van interieur van electriciteitscentrale 03.48 Fabriekshal met aandrijfriemen. Zware tandwielen en beelden van ijzergieterij 03.58 Beelden van produktiemachines in metaalbedrijf 04.22 Boeg van varend binnenschip, gezicht op schepen op de Nieuwe Maas. Arbeiders gaan aan het werk 04.35 Hijskranen voor laden en lossen, op scheepswerf 04.45 Lassen en klinken op scheepswerf, vieren van kisten in een scheepsruim, rokende scheepsschoorstenen 05.14 Schalmen van ankerketting, hieuwen van een anker, scheepsfluit gaat. Passagiersschip aan de kade, debarkerende wegbrengers. Wuivende familieleden op de kade, beelden van het vertrek van het emigrantenschip 06.13 Nederlandse vlag boven Schiphol. Beelden van het laden van vrachtgoed in een vliegtuig. Spelen van Wilhelmus bij vertrek eerste vliegtuig naar Indie waarbij gezagvoerder K.D. Parmentier salueert. Beelden van het vertrek 07.36 Beelden bouwrijp maken industrieterrein en van bouw van een fabriekshal 08.47 Beroepsbeoefenaren eindigend met koningin Wilhelmina die voor camera poseert 09.12 Over beeld geprojecteerde tekst : Wij zullen niet rusten voordat het groote doel bereikt is : Dat vaderland te doen geboren worden, dat bewijzen moet, dat de tallooze offers niet vergeefsch zijn geweest. 09.37 Vignet van filmproducent : Nederlands Volksherstel 09.39 Tekst : Einde 09.59 EINDE