In oktober 1944 krijgt het verzet in Friesland, de Friese Knokploegen (KP), opdracht van de Binnenlandse Strijdkrachten om een plan voor een overval op de Leeuwarder strafgevangenis te ontwerpen. Tientallen verzetsmensen worden hier gevangen gehouden. KP´ers krijgen van een gevangenbewaarder informatie doorgespeeld: een lijst met de gevangenen, een plattegrond en wasafdrukken van sleutels en een opsluitingsformulier.

Ruim een maand later is het tijd. In de namiddag van 8 december lopen twee verzetsleden vermomd als agent uit Bolsward naar de ingang van de Blokhuispoort. Ze hebben drie zogenaamde gevangenen bij zich. Het ´hoofdbureau´ van de politie in Leeuwarden belt naar de gevangenis met het bevel de agenten toe te laten. Na het tonen van het opsluitingsbevel wordt de deur voor hen geopend.

Binnen trekken de vermomde KP´ers hun pistool en zetten de gevangenismedewerkers onder schot. De overval verloopt geweldloos. Het gevangenispersoneel werkt mee en KP kan 51 verzetsleden bevrijden uit de Blokhuispoort. Voor iedereen is onderdak geregeld.

Na de overval slaan de Duitsers groot alarm. Speciale commando´s van de Sicherheitsdienst zoeken een week lang naar de overvallers en de gevangenen, tevergeefs. Anders dan normaal besluit de SD dit keer niet om repressailles te nemen.

Verfilming

Na de oorlog schrijft Lou de Jong het scnario voor een verfilming van de gebeurtenis, onder de titel 'De Overval'. De film geldt met anderhalf miljoen bezoekers nog altijd als een van de succesvolste uit de Nederlandse geschiedenis. Het was de laatste Nederlandse film waarin goed en fout heldere begrippen waren. Hierna kwam meer ruimte voor nuanceverschillen.

Tentoonstelling

In het Verzetsmuseum Friesland is vanaf vandaag een een expositie te zien over de overval, of Grote Ontsnapping.  Het museum is gehuisvest in de Blokhuispoort. De expositie is tot en met 5 mei 2010 gratis te bezoeken. Kijk hier voor meer informatie.