"Uit Rome wordt geseind, dat vannacht te 4.51 (Nederl. tijd) in het Vaticaan op 81-jarigen leeftijd is overleden Z.H. Paus Pius XI, een heilig priester, een groot geleerde en de plaatsbekleeder op aarde van Koning Christus, die een zeer belangrijk plaats in de wereldgeschiedenis heeft vervuld. (...)"

Zo opende de katholieke krant De Eembode op 10 februari 1939. Paus Pius XI werd geboren op 31 mei 1857 als Ambrogio Damiano Achille Ratti. Ratti werd in 1879 tot priester gewijd. Na een academische carrière in Milaan en een kerkdiplomatieke in Polen en Pruisen werd hij in 1921 tot aartsbisschop van Milaan en kardinaal benoemd. Op 6 februari 1922 werd hij tot paus gekozen en nam hij de naam Pius XI aan.

Onder hem werden de Lateraanse Verdragen afgesloten met de Italiaanse regering van Mussolini. In de verdragen zag het Vaticaan af van haar aanspraken op de gebieden van de voormalige Pauselijke Staat; in ruil erkende het koninkrijk Italië de soevereiniteit van de paus over Vaticaanstad. Pius werd hiermee officieel staatshoofd. De verhoudingen met het fascistische regime verslechterden echter drastisch in de volgende jaren. Die verslechterde relatie kwam tot uitdrukking in de encycliek "Non Abbiamo Bisogno" ("Wij hebben geen behoefte") uit 1931. De encycliek "Mit brennender Sorge" ("Ardenti Cura", oftewel "met brandende bezorgdheid") veroordeelde het nazi-regime.

Pius XI was verder de initiatiefnemer van de sociale encycliek Quadragesimo Anno uit 1931, die ter gelegenheid van de veertig jaar eerder verschenen encycliek Rerum Novarum werd uitgegeven. Deze encycliek introduceert met name het subsidiariteitsprincipe, bepleit een georganiseerde arbeidersbeweging en maant de overheid tot het nemen van verantwoordelijkheid voor de positieverbetering van sociaal zwakkeren. De encycliek, waaraan met name Oswald von Nell-Breuning een belangrijke bijdrage leverde, vormt een fundament van de katholieke sociale leer.

Voorts nam Pius XI het voortouw bij de oprichting van de Katholieke Actie, een organisatie die de secularisatie van de maatschappij moest tegengaan. Dit was een krachtige impuls voor de uitbouw van het katholicisme als sociale beweging, bijvoorbeeld in de Nederlandse verzuiling.

De dood van Pius XI kwam na een conservatief theologische koers, waarin hij zich fel verzette tegen het fascistische Italië. Hoewel zijn verzet tegen onderdrukte katholieken over de wereld (Mexico, Sovjet-Unie) uiteindelijk weinig uithaalde, verdiende hij hierdoor wel respect van zijn gevolg. De Eembode sloot het bericht over Pius dan ook met gepast respect af:

"Zelden in de historie heeft zoo vaak het vermanend Pausenwoord geklonken uit den kleinen Romeinschen Staat, aan de grooten der wereld, als gedurende het Pontificaat van Z.H. Paus Pius XI. Een langdurige ouderdomsziekte, die langzaam maar zeker zijn krachten sloopte, heeft een einde gemaakt aan het oerkrachtig leven van den Opperpriester der R.K. Kerk."

Bekijk het Polygoonjournaal uit 1939, met daarin shots van de Pius XI gemaakt tijdens zijn leven, beelden van de reacties van het publiek op straat bij zijn dood en shots van het plechtige uitdragen van de overleden paus uit een kerk.