Liefdesliedjes in tijden van contrareformatie Kerk, kapel en straat
- Zoom
Monteverdi, de grootste componist van de zestiende eeuw
Luister naar de tijd. Kan dat? Deze zomer gaat OVT op zoek naar de historie in de negendelige serie Hoe God verdween uit de muziek. Met Bach, Beethoven, Mozart en Wagner. Maar natuurlijk ook met wat aan hen voorafging. Aanstaande zondag: de barok en contrareformatie
Liefdesliedjes in tijden van contrareformatie
In 1576 schreef de componist Orlandi di Lasso een heel werelds lied: ‘ Ich arme Mann’. De tekst komt hier op neer: ‘Ik arme man wat heb ik gedaan? Ik heb een vrouw genomen. Had ik het maar niet gedaan, hoe vaak ik dat heb berouwd, de hele dag moet ik in het gekijf zitten.’
DI Lasso, ook wel bekend als Lassus is in geheel Europa, van de Nederlanden tot in Italie, en vooral Duitsland beroemd en componeert meer dan 2000 werken bij elkaar. De Europese hoven voerden een prestigestrijd om deze componist aan hen te binden. Hij is een ware cosmopoliet die in alle talen poogt de muziek een uitdrukking te laten zijn van de tekst.
Een componist ook die alleen al om zijn levensverhaal interessant is, aangezien hij als jongetje drie keer wordt ontvoerd omwille van zijn stem. Het liedje Ich Arme Man bewijst dat Di Lasso naast religieuse muziek ook profane liederen schrijft, die populair worden in de 16e eeuw.
Maar in de religieuze strijd tussen protestanten en katholieken werd ook de muziek ingezet. Men achtte het een geschikt middel om het geloof te verspreiden. Ook de werken van de zelf wat sombere Lassus vielen ten prooi aan deze godsdienstijver. Zijn enigszins erotische Franse chansons werden van een passende tekst voorzien: "zodat men ze kan zingen zowel met de stem als op een instrument zonder de tong te bezoedelen of christelijke oren te beledigen".
En daarmee is het thema van de zestiende eeuw gegeven. In deze eeuw wil de mens als componist ook wat. Tenslotte is het ook de tijd van humanisme en late renaissance, maar tegelijkertijd gaan God en kerk nog een toontje hoger zingen, met dank aan reformatie en contrareformatie. Beginnende verwereldlijking en tegelijkertijd verdere verchristelijking. Dat is wat er gaande is. De vraag is of je dat ook kunt horen aan de muziek uit die tijd. Bij diLasso, bij Palestrina en bij Monteverdi, de drie namen die bij deze eeuw horen als Mozart en Beethoven bij de 18e eeuw.
In OVT zondag 19 juli daarover een gesprek met: muziekhistoricus Ignace Bossuyt van de Universiteit van Leuven, cultuurhistoricus Ko Kleisen? En de vaste deskundige Leo Samama, componist en musicoloog.
