Bekijk de originele versie van Loe de Jong's kijk op de oorlog De Bezetting deel 10: het geestelijk verzet

- Zoom
- De Bezetting 10
Tiende aflevering van een 21-delige serie documentaires waarin adhv archiefmateriaal een beeld wordt gegeven van Nederland in de Tweede Wereldoorlog, samengesteld en gepresenteerd door dr. Loe de Jong. Mmv het RIOD. Deze aflevering: geestelijk verzet.
BESCHRIJVING:
00:02:00 DE NAZIFICATIE VAN NEDERLAND
Aandacht voor de erebegraafplaats bij Bloemendaal, waarbij de gedenktekst van de begraafplaats wordt voorgelezen, de Duitse propagandapers, gelijkschakeling van de Nederlandse pers, film, literatuur en het bestuur van de NJHC, de opheffing van alle politieke partijen, het verbod op de padvinderij en openbare collectes, de NVV olv NSB-er H.J. Woudenberg, de oprichting van de Nederlandse Winterhulp, de Nederlandsche Volksdienst, het Nederlandsch Arbeidsfront, de Nederlandsche Landstand, de Nederlandsche Arbeidsdienst en Deutsche Reichsschulen. SHOTS: de erebegraafplaats bij Bloemendaal, propaganda-affiches van oa de NVD en het NAF, propagandakranten "Orde", "Toekomst", "Blokkade" en "Victorie", het bureau van het ANP, het drukken van dagbladen, div. ANP-instructies aan dagbladen over wat wel en wat niet te publiceren, kranten met door de Duitsers opgelegde artikelen,, radiozendmasten en gebouwen van de omroepverenigingen, een filmapparaat in een bioscoop, een lijst met verboden boeken, een verordeningsblad met het verbod op politieke partijen. FOTO'S: een beschilderde muur van de NVD, een zuil met propaganda-affiches, een straat met spandoeken erboven van de Duitse V-actie, een krantenkiosk met nationaal-socialistische lectuur, Willi Janke, Duits perschef, een schilderij van de ondergang van het slagschip Bismarck, gevangengenomen Britse soldaten op Kreta, Max Blokzijl, werknemers van de Opbouwdienst en de NAD en een Deutsche Reichsschule. ARCHIEFMATERIAAL: Nederlandse kinderen vertrekken uit Rotterdam naar Oostenrijk, uitgeleid door Arthur Seyss-Inquart, film van het NJHC, leden van de padvinderij, Nationale Inzameling voor oorlogsslachtoffers, collecte van de Nederlandse Winterhulp door personen in sprookjeskledij, opplakken van affiches van de Nederlandse Winterhulp, feestavond Vreugde en Arbeid van de NVV met Woudenberg en dirigent Willem Mengelberg, uitdelen van scheppen aan mannen van de NAD en een demonstratie in Groningen van leerlingen van de Deutsche Reichsschule. *
00:13:30 VERZET TEGEN DE NAZIFICATIE
Aandacht voor het ontstaan van het verzet tegen de gelijkschakeling van Nederland en de Duitse bestrijding van sympathie voor het koningshuis, het negatieve imago van de Nederlandsche Landstand, het NAF, het NVV en de Nederlandse Winterhulp, dwang voor dienstneming in de NAD, controle op de radio-omroepen, de Duitse verhouding met de pers, brochures van J.H. Scheps, gemeenteraadslid te Zeist, met kritiek op de machtspretenties en pogingen tot gelijkschakeling van de NSB, de opheffing van het "Friesch Dagblad" en de gelijkschakeling van de Nederlandse kranten. INTERVIEW met prof. mr. L.G.A. Schlichting, hoofdredacteur van "De Tijd", over zijn problemen als hoofdredacteur en zijn contacten met pater Titus Brandsma. SHOTS: krantenartikel uit "De Telegraaf" met een protest tegen de Duitse censuur en uit "De Tijd" tegen arbeid in Duitsland, brochures van Scheps, het "Friesch Dagblad", een brief van H.J. Kerkmeester, NSB-directeur van De Arbeiderspers, aan dr. T. Goedewaagen, secretaris-generaal van het departement van Volksvoorlichting en Kunsten, over het verbieden van het "Algemeen Handelsblad" en de brief over het gedwongen ontslag van Schlichting. FOTO'S: verwijderen van het straatnaambord Bernhardlaan, uitgeknipte portretten van koningin Wilhelmina en prinses Juliana, vakbondsleiders onder een adelaar met hakenkruis, mr. D.U. Stikker, voorzitter van een overkoepelende werkgeversorganisatie, Scheps, samenkomst van de pers met Seyss-Inquart, H. Algra, oud-hoofdredacteur van het "Friesch Dagblad" en Brandsma. ARCHIEFMATERIAAL: Seyss-Inquart geeft geld aan een collectant van de Nederlandse Winterhulp en een loterij van de Nederlandse Winterhulp. *
00:23:51 KERKELIJK VERZET
Aandacht voor het protestants schoolverzet, protesten van protestantse kerkgenootschappen en de Duitse reactie hierop, rooms-katholiek verzet en het weigeren van de kerkelijke sacramenten aan leden van de NSB. INTERVIEWS met: - mr. J.J. Hangelbroek over het protestants schoolverzet; - ds. F.H. Landsman over het hervormde verzet; - mgr. dr. J. Geerdinck, toenmalig secretaris van aartsbisschop Johannes de Jong, over het verzet van De Jong. SHOTS: div. kerkelijke protestbrochures, een rapport van WA-ers aan hun commandant over anti-Duitse kerkdiensten en een beeld van Eykman, directeur van het ANVJ. FOTO'S: ds. Martin Niemöller, theoloog P.A. Kohnstamm, jurist Paul Scholten, theoloog Cremer, ds. K.H.E. Gravemeijer, secretaris van de Hervormde Synode, ds. Koopmans, ds. Van den Bos, ds. Cohen, ds. Ader en de bisschoppen J.H.G. Lemmens, Wilhelmus Petrus Andrianus Maria Mutsaerts, A.F. Diepen, P.A.W. Hopmans, Johannes P. Huibers en Johannes de Jong. ARCHIEFMATERIAAL: begrafenis van mevr. Paardekoper, lid van de NSB, op een rooms-katholieke begraafplaats. * 00:38:03 KUNSTENAARSVERZET Aandacht voor de oprichting van de Kultuurkamer door Goedewaagen en het verzet ertegen en illegaal uitgegeven boeken. INTERVIEWS met: - L.H.J. Braat over het begin van het kunstenaarsverzet, oa de "Brandarisbrief" en de protestbrief van schrijver Anthony Donker (prof. Donkersloot); - Ans van Weerelt over haar bezoek aan het afscheidsconcert van zangeres Jo Vincent uit protest tegen de Kultuurkamer. SHOTS: de "Brandarisbrief", een tekening van prof. Heringa, een kast met illegale geschriften, div. illegale boeken: "Kriebeltje en de stink stank mannetjes", "Moffenspiegel", "Paradepas", "Wat de RAF voor Nederland beteekende", "Het vrij Nederlandsch liedboek", "De loop is bijna volbracht", "Reinaert op reis", "Poèmes écrits en Allemand", "Herakleitos fragmenten", "Kwatrijnen van Oman Khayyam", "Kafka", "Paul Klee in memoriam", "Dostojewski over Poesjkin" en "Edgar Allan Poe". FOTO'S: verzetstrijder Gerrit Jan van der Veen, Arondeus, Donker en Vincent. ARCHIEFMATERIAAL: een toespraak van Goedewaagen. *
00:45:21 ILLEGALE KRANTEN
Aandacht voor de uitgave van illegale kranten, het voorlezen van een brief van en over de illegaliteit en het voorlezen van de gedenktekst van de erebegraafplaats bij Bloemendaal. INTERVIEWS met: - H.M. van Randwijk, hoofdredacteur "Vrij Nederland", over de organisatie van een illegale krant; - drs. J.A.H.J.S. Bruins Slot, oprichter "Trouw", over oa de arrestatie van Wim Speelman, leider van de technische organisatie van "Vrij Nederland" en "Trouw". SHOTS: een opbergkast van het RIOD met illegale brochures, "Geuzenactie bericht nr. 2", "Geuzenactie bericht nr. 5", een tekening van Roland Holst, "Vrij Nederland", "Het Parool", "Elva", illegale uitgave voor Georgische troepen in Nederland, "Das freie Wort", "Het Vaderland", een illegale krant in braille, "De Ploeg", "De Toekomst", "Vrij Nederland", "Trouw", "Je Maintiendrai", oa met een artikel van koningin Wilhelmina, "Ons Volk, "De onk", "De Geus onder studenten", "Christofoor", "De Waarheid" en de erebegraafplaats bij Bloemendaal.