Vlak voor aanvang van de Olympische Spelen van 1968 in Mexico, op 2 oktober, werd een vreedzaam protest van studenten en activisten bruut neergeslagen door orderoepen. Zij protesteerden tegen de enorme kosten van dit evenement, die veel te hoog waren voor het arme land.

Officieel verloren toen minstens 26 mensen het leven, maar er zijn serieuze vermoedens dat er minstens 300 doden zijn gevallen. De verantwoordelijken zijn nooit berecht. De afgelopen jaren concentreerde de aandacht zich op Luis Echeverria, in 1968 minister van binnenlandse zaken en vanaf 1970 president van Mexico. Hij wordt verantwoordelijk gehouden voor het bloedbad, maar heeft dat zelf altijd ontkend. De rechter heeft hem nu vrijgesproken van verdere vervolging.

De Nederlandse sportjournalist Ed van Opzeeland was ooggetuige. In 2008 zei hij hierover: “Voor de Spelen begonnen, was ik al in Mexico. Om sfeerreportages te maken, samen met de fotograaf Ed van der Elsken. We stonden te kijken naar de grote demonstratie van studenten en arbeiders. Opeens ontstond er paniek. Iemand riep: Ze sluiten ons in! Ik zag helikopters in de lucht, die het vuur openden op de menigte. Onvoorstelbaar. Plots waren er ook tanks. Van alle kanten werd geschoten. Van der Elsken en ik probeerden bescherming te zoeken. We doken onder een vrachtwagen.”

Internationale sport in Mexico

De internationale sportwereld zocht het dictatoriale Mexico bewust op in de jaren zestig. Twee jaar na de Spelen van 1968 werd het WK Voetbal namelijk in hetzelfde land georganiseerd. De reactie van toenmalig IOC-voorzitter Avery Brundage vlak voor aanvang van de Spelen van 1968 is tekenend voor deze hypocriete instelling: “Als gasten van Mexico hebben wij het volste vertrouwen dat de Mexicaanse bevolking samen met de deelnemers en toeschouwers de Spelen zal meevieren. Deze zijn een ware oase in een wereld vol moeilijkheden.” Toen was al bekend dat een onbekend aantal demonstranten was doodgeschoten.

Het besluit om de Spelen in Mexico te organiseren, werd in 1963 genomen. Voor de onwetende buitenstaanders was dit een onverwacht besluit, omdat vooral Lyon en Detroit werden getipt als gaststad. Omdat Mexico de officials op een ouderwetse manier in de watten had gelegd, won het land uiteindelijk de strijd.

‘De Mexicanen houden niet van halve maatregelen’, schreef de Leeuwarder Courant in januari 1964 hierover. ‘De leden van het IOC, gefêteerd op een wijze, die zijn weerga in de geschiedenis nauwelijks kan hebben, wisten het al, sedert de tweede januari kunnen de voetbalofficials erover meepraten. President Adolfo Lopez Mateos stond niet alleen een week lang zijn persoonlijke toestel met bemanning af om de FIFA-bestuurderen alle accommodaties te laten zien, de Mexicaan leidde de gasten persoonlijk rond.’ Onder de gelukkigen bevond zich KNVB-bestuurder Lo Brunt, die volgens de Leeuwarder Courant bruinverbrand terugkeerde.

“Alles is natuurlijk nog mogelijk”, knorde de bestuurder bij thuiskomst in het koude Nederland, “maar ik geloof toch wel dat Mexico een bijzonder goede kans heeft de organisatie van het toernooi om de wereldtitel voetbal van 1970 toegewezen te krijgen.” En jawel: in oktober 1964 kreeg Mexico het sportevenement toegewezen, mede door de stem van de KNVB. Het land is daarmee met West-Duitsland  het enige dat in twee jaar zowel een Olympische Spelen als een WK Voetbal mocht organiseren.

Games must go on

Enkele dagen voor de Spelen werden dus honderden Mexicanen doodgeschoten op enkele kilometers afstand van het Olympisch Stadion. “De Spelen van de negentiende Olympiade”, zei IOC-voorzitter Brundage desondanks een dag later, “het verbroederingsfeest van de jeugd van onze wereld, zal doorgang vinden zoals van te voren is vastgesteld.”

De Olympische beweging was door al deze gebeurtenissen op een ongekend dieptepunt beland. Toch ging alles door, omdat de sportbestuurders, net als Brunt in 1963, bruinverbrand naar huis wilden. De daders hiervoor zullen nooit worden gestraft, weten we nu.

Voorheen geheime documenten van Amerikaanse veiligheidsdiensten over Mexico 1968 staan hier.

(Jurryt van de Vooren)